C\u00fcmlenin \u00d6geleri, \u00d6zne, Y\u00fcklem, dolayl\u0131 T\u00fcmle\u00e7, Zarf T\u00fcmleci Nedir? C\u00fcmlenin \u00f6geleri nas\u0131l bulunur, gizli \u00f6zne, y\u00fcklem ili\u015fkisi nas\u0131l oluyor? hakk\u0131nda bilgiler\u2026<\/p>\n
C\u00fcmle:<\/strong>\u00a0Bir duyguyu, bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi, bir hareketi, bir olay\u0131 okuyan veya dinleyende herhangi bir soruya meydan vermeyecek \u015fekilde tam olarak anlatmaya yarayan kelime veya kelime dizisine c\u00fcmle denir. Yukar\u0131da anlat\u0131lan kelime gruplar\u0131 belirtme grubu idi. Temel i\u015flevi yarg\u0131 ifade etmek olan c\u00fcmle ise en geni\u015f kelime grubudur, yarg\u0131 grubudur.<\/p>\n C\u00fcmle kurmak i\u00e7in en az\u0131ndan \u00e7ekimli bir fiil \u015fartt\u0131r. C\u00fcmle; yarg\u0131, zaman ve ki\u015fi kavram\u0131n\u0131 birlikte ta\u015f\u0131yan \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum veya g\u00f6revliyiz \u00f6rneklerine benzer bi\u00e7imde bir kelimeden olu\u015fabilece\u011fi gibi birden \u00e7ok yarg\u0131 veya temel yarg\u0131ya ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ok yan yarg\u0131lardan da olu\u015fabilir.<\/p>\n Bir c\u00fcmlede kelime say\u0131s\u0131, anlat\u0131lmak istenilenin k\u0131sa veya uzun olma*s\u0131na g\u00f6re az veya \u00e7ok olur. D\u00fc\u015f\u00fcncelerin daha etrafl\u0131ca anlat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman c\u00fcmledeki kelime say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmak gerekir. G\u00fcnl\u00fck konu\u015fmalarda kuru*lan c\u00fcmlelerin kurall\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na, c\u00fcmledeki kelimelerin iste\u011fi tam olarak ifade edip etmedi\u011fine pek dikkat edilmez. Konudan hareketle en az \u00e7aba kanununun bir sonucu olarak genellikle k\u0131sa c\u00fcmleler kurulur hatta zaman zaman c\u00fcmle bile kurmadan tek kelimeyle veya bir i\u015faretle kar\u015f\u0131l\u0131k verilebilir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fma c\u00fcmlelerinde anla\u015fmay\u0131 sa\u011flayacak belirtiler olmas\u0131 h\u00e2linde c\u00fcmle tek \u00f6geden de olu\u015fabilir:<\/p>\n \u2015 Gecenin bu saatinde ne ar\u0131yorsun buralarda? D\u00fc\u015f\u00fcncelerin yaz\u0131l\u0131 olarak ifadesi gerekti\u011finde c\u00fcmledeki kelime say\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin geni\u015fli\u011fine g\u00f6re ayarlan\u0131r. Buradan \u015fu sonucu \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: D\u00fc\u015f\u00fcnceyi istenilen bi\u00e7imde tam olarak anlatmaya yetmeyen az kelimeli c\u00fcmlelerde ifade eksikli\u011fi hissedilir. Gerek olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde fazla kelimelerle uzat\u0131lm\u0131\u015f c\u00fcmleler de sevimsiz ve yersizdir. \u00c3\u009d\u00e7inde fazla kelime bulunmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde anlat\u0131lmak istenileni eksiksiz ifade edebilen c\u00fcmle, c\u00fcmlelerin en g\u00fczelidir. \u00c3?zl\u00fc s\u00f6zler, bu nitelikteki c\u00fcmlelerdir.<\/p>\n Titiz yazarlar ve g\u00fczel konu\u015fanlar c\u00fcmlelerindeki kelime say\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin geni\u015fli\u011fine g\u00f6re ayarlarlar. C\u00fcmleye eklenen her yeni kelime, c\u00fcmlenin daha a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131na hizmet etmelidir. A\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rne\u011fi, c\u00fcmleye eklenen her yeni kelimenin katt\u0131\u011f\u0131 anlama g\u00f6re inceleyiniz:<\/p>\n Geldi. Bu c\u00fcmleyi daha da uzatmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6nemli olan, \u00e7ok kelimeyle uzun c\u00fcmleler kurmak de\u011fildir. D\u00fc\u015f\u00fcncenin geni\u015fli\u011fine ve kavrat\u0131lmak istenilen anlam inceli\u011fine g\u00f6re uygun kelimeleri se\u00e7ip bunlar\u0131 dilin kurallar\u0131 i\u00e7inde bir s\u0131raya koymakt\u0131r.<\/p>\n C\u00dcMLEN\u0130N \u00d6GELER\u0130:<\/strong><\/p>\n C\u00fcmlede birbirinden tamamen farkl\u0131 g\u00f6revler \u00fcstlenen kelime ve kelime gruplar\u0131 c\u00fcmlenin \u00f6gelerini, b\u00f6l\u00fcmlerini olu\u015fturur. \u00c3?ekim ekleriyle birbirlerine ba\u011flanarak c\u00fcmleyi olu\u015fturan bu \u00f6gelerden y\u00fcklem ve \u00f6zne as\u0131l \u00f6geler; nesne, dolayl\u0131 t\u00fcmle\u00e7, zarf t\u00fcmle\u00e7leri yard\u0131mc\u0131 \u00f6gelerdir.<\/p>\n Y\u00fcklem:<\/strong><\/p>\n C\u00fcmlenin \u00fczerine kuruldu\u011fu temel \u00f6gedir. C\u00fcmlenin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131, y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00fczerine alan, ta\u015f\u0131yan, y\u00fcklenen \u00f6gedir. Di\u011fer \u00f6geler y\u00fcklemin tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 ve destekleyicisi durumundad\u0131r.<\/p>\n Y\u00fcklem, \u00e7ekimli bir fiil veya kendisine ek-fiilin ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 isim soyundan bir kelime olur: \u00f6\u011freniyordum, \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, bilesin; \u00e7ocuktur, tembel de\u011fildi, \u00fczg\u00fcn\u00fcm, okulday\u0131z gibi. \u00c3\u009dsimlerden kurulmu\u015f y\u00fcklemler de\u011fil kelime*siyle olumsuz yap\u0131l\u0131r: Arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kitaplar bunlar de\u011filmi\u015f.<\/p>\n T\u00fcrk\u00e7ede as\u0131l unsurun sonda bulunmas\u0131 ilkesine g\u00f6re y\u00fcklem c\u00fcmlenin sonunda bulunur. Ancak g\u00fcnl\u00fck konu\u015fmalarda, \u015fiir dilinde ve atas\u00f6zlerinde y\u00fcklemin yeri de\u011fi\u015febilir:<\/p>\n \u201cKorkma! S\u00f6nmez bu \u015fafaklarda y\u00fczen al sancak.\u201d<\/p>\n (Mehmet \u00c2kif)<\/p>\n Sakla saman\u0131; gelir zaman\u0131.<\/p>\n Yoruluyorum bir haftad\u0131r bu i\u015fte.<\/p>\n Y\u00fcklem tek kelime olabilece\u011fi gibi kelime grubu da olabilir. Birden fazla kelimeden olu\u015fan y\u00fcklemlere y\u00fcklem grubu da denir:<\/p>\n Karl\u0131 da\u011flar atalar\u0131m\u0131n yurdudur. (isim tamlamas\u0131)<\/p>\n Bu, bir hafta \u00f6nce kaybolan p\u0131rlanta y\u00fcz\u00fckt\u00fc. (s\u0131fat tamlamas\u0131)<\/p>\n E\u015fyan\u0131z\u0131 buraya b\u0131rakabilirsiniz. (birle\u015fik fiil)<\/p>\n \u00dclkeler fethetmi\u015f komutan gibisin. (edat grubu)<\/p>\n K\u0131rk sekizin yar\u0131s\u0131 yirmi d\u00f6rtt\u00fcr. (say\u0131 grubu)<\/p>\n Bir c\u00fcmlede y\u00fcklem d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00f6geler birden fazla olabilir. Ancak bir c\u00fcmlede bir y\u00fcklem bulunur. S\u00f6z dizimindeki y\u00fcklem say\u0131s\u0131, c\u00fcmle say\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterir:<\/p>\n Bug\u00fcnk\u00fc i\u015f bitmi\u015f, yemek yenmi\u015f, ocak ba\u015f\u0131nda sohbet ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. (3 c\u00fcmle)<\/p>\n Tamburu eline al\u0131r, etrafa g\u00f6z atar, co\u015far, \u00e7ald\u0131k\u00e7a \u00e7alard\u0131. (4 c\u00fcmle)<\/p>\n Bir c\u00fcmlede \u00f6zellikle vurgulanmak, belirtilmek istenen unsurlar y\u00fckleme yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n C\u00fcmlelerde, anla\u015f\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131k ipucu, belirtiler bulunmas\u0131 durumunda y\u00fcklemler d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclebilir. B\u00f6yle y\u00fcklemsiz c\u00fcmlelere kesik c\u00fcmle denir:<\/p>\n \u2015 S\u0131nav k\u00e2\u011f\u0131d\u0131n\u0131 kim teslim etmedi?<\/p>\n \u2015 Selma. (teslim etmedi)<\/p>\n \u00d6zne<\/strong><\/p>\n Y\u00fcklemin g\u00f6sterdi\u011fi i\u015fi, olu\u015fu, hareketi, durumu \u00fczerine alan, fiilden ayr\u0131lmayan \u00f6gedir. C\u00fcmlede yapan\u0131 veya olan\u0131 yal\u0131n h\u00e2lde kar\u015f\u0131layan \u00f6zne, (\u00e7okluk ve iyelik eki d\u0131\u015f\u0131nda) \u00e7ekim eki almadan fiile ba\u011flan\u0131r:<\/p>\n \u00c7ocuklar, sabahtan beri parkta oynuyorlar.<\/p>\n \u00c7ocuk bak\u0131c\u0131s\u0131, i\u015fini \u00e7ok seviyordu.<\/p>\n G\u00f6ktu\u011f, sipari\u015fleri tam vaktinde getirdi.<\/p>\n Kelime ve kelime gruplar\u0131 c\u00fcmlede \u00f6zne g\u00f6revinde bulunabilir:<\/p>\n Konu\u015fmak ihtiya\u00e7 olabilir ama susmak sanatt\u0131r. (fiil ismi)<\/p>\n G\u00fclay abla, bug\u00fcn yorgun g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. (unvan grubu)<\/p>\n \u00d6mr\u00fcn\u00fcn en g\u00fczel \u00e7a\u011flar\u0131 bu verimsiz topraklarda ge\u00e7ti.(isim tamla*mas\u0131)<\/p>\n Dinamitle bal\u0131k avlayanlar pi\u015fmand\u0131. (s\u0131fat-fiil grubu)<\/p>\n C\u00fcmlede ayn\u0131 y\u00fckleme ba\u011flanm\u0131\u015f birden fazla \u00f6zne olabilir:<\/p>\n Kitab\u0131, defteri, kalemi, hi\u00e7bir \u015feyi yoktu.<\/p>\n \u00d6znesinin kelime veya kelime grubu olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenmedi\u011fi c\u00fcmlelerin bu \u00f6gesi y\u00fcklemdeki ki\u015fi ekinden anla\u015f\u0131l\u0131r. Ki\u015fi ekinin g\u00f6sterdi\u011fi zamir, c\u00fcmlenin \u00f6znesidir. B\u00f6yle \u00f6znelere gizli \u00f6zne de denir. Bu tip \u00f6znelerde anlam bak\u0131m\u0131ndan de\u011fil, bi\u00e7im bak\u0131m\u0131ndan bir gizlilik s\u00f6z konusudur:<\/p>\n \u201cSen bir ceyl\u00e2n olsan ben de bir avc\u0131,<\/p>\n Avlasam \u00e7\u00f6llerde saz ile seni.\u201d<\/p>\n (\u00c2\u015f\u0131k Veysel)<\/p>\n (Ben) B\u00fct\u00fcn bir yaz gelmeni bekledim.<\/p>\n (Sen) S\u00f6z\u00fcn\u00fc vaktinde yerine getirmezsin.<\/p>\n (O) Kap\u0131ya do\u011fru yava\u015f\u00e7a s\u00fcz\u00fcld\u00fc.<\/p>\n (Biz) Kusurumuz ne kadar \u00e7oksa o kadar kusur arar\u0131z.<\/p>\n (Siz) Bug\u00fcnleri \u00e7ok arayacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n Edilgen \u00e7at\u0131l\u0131 fiillerde \u00f6zne a\u00e7\u0131k\u00e7a belli de\u011fildir. B\u00f6yle c\u00fcmlelerde \u00f6zne gibi g\u00f6r\u00fcnen unsurlar i\u015fi yapan de\u011fil, yap\u0131lan i\u015ften etkilenen nesnelerdir: \u00c3?ama\u015f\u0131rlar y\u0131kand\u0131. Yanl\u0131\u015f yere park edilen arabalar \u00e7ekildi. Sorular g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Gereklilik kipinin teklik 3. ki\u015fisi baz\u0131 kullan\u0131mlarda \u00f6zne almaz: \u00c3?imdi eve gitmeli, bir yorgunluk kahvesi i\u00e7meli, okumaya ba\u015flamal\u0131.<\/p>\n Hitap unsurlar\u0131 (\u00fcnlemler), y\u00fckleme ba\u011flanmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00f6zne de\u011fil c\u00fcmle d\u0131\u015f\u0131 unsur olurlar:<\/p>\n \u201cArkada\u015f, yurduma al\u00e7aklar\u0131 u\u011fratma sak\u0131n\u201d<\/p>\n (Mehmet \u00c3?kif )<\/p>\n \u201c\u015eair, sen \u00fcz\u00fcld\u00fck\u00e7e ve \u00f6ld\u00fck\u00e7e ya\u015fars\u0131n.\u201d<\/p>\n (Faruk Nafiz)<\/p>\n Hocam, bu konuyu anlatmad\u0131n\u0131z.<\/p>\n C\u00fcmlede \u00f6zneyi bulmak i\u00e7in y\u00fcklem -an \/ -en\u2019li s\u0131fat-fiil h\u00e2line geti*rilerek kim, ne sorusu sorulur:<\/p>\n Yerinde sayanlar, y\u00fcr\u00fcyenlerden daha ziyade ayak pat\u0131rt\u0131s\u0131 ederler.<\/p>\n (Cenap \u015eahabettin)<\/p>\n (ayak pat\u0131rt\u0131s\u0131 eden kimler? \u2015 yerinde sayanlar)<\/p>\n Yolun kenar\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 bir araba duruyordu. (duran ne? \u2015 k\u0131rm\u0131z\u0131 bir araba)<\/p>\n \u00d6zne \u2013 y\u00fcklem uygunlu\u011fu<\/strong> T\u00fcrk\u00e7ede genellikle \u00f6zne ve y\u00fcklem aras\u0131nda say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir uygunluk vard\u0131r. Ki\u015fi ve ki\u015fi zamirleri \u00f6zne oldu\u011fu zaman \u00f6zne teklikse y\u00fcklem de teklik; \u00f6zne \u00e7okluksa y\u00fcklem de \u00e7okluk olur:<\/p>\n G\u00f6revli, biraz \u00f6nce geldi.<\/p>\n Bu hafta \u00f6\u011frenciler s\u0131nava haz\u0131rlan\u0131yorlar.<\/p>\n Biz \u00fczerimize d\u00fc\u015feni yapaca\u011f\u0131z.<\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralanan baz\u0131 \u00f6zel durumlarda \u00f6zne ile y\u00fcklem aras\u0131nda teklik-\u00e7okluk bak\u0131m\u0131ndan bir uygunluk aranmaz:<\/p>\n \u00c2\u00b7 Bitki, hayvan, cans\u0131z varl\u0131k ve kavram isimleri (soyut isimler) \u00e7okluk eki alarak c\u00fcmlede \u00f6zne olursa bunlar, teklik y\u00fckleme ba\u011flan\u0131r: A\u011fa\u00e7lar \u00e7i\u00e7ek a\u00e7t\u0131. B\u00fclb\u00fcller \u00f6t\u00fcyor. Leylekler g\u00f6\u00e7 ediyor. \u00c3?ehirler de insanlar gibi de\u011fi\u015fiyor. Kitaplar, insan\u0131n ufkunu geni\u015fletir. Y\u0131llar su gibi ak\u0131p gidiyor. K\u00f6t\u00fcl\u00fckler unutulmal\u0131d\u0131r. Bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar ne zaman bitecek?<\/p>\n \u00c2\u00b7 Yukar\u0131da \u00f6rneklenen \u00f6zneler ki\u015file\u015ftirilirse, \u00f6zneyle y\u00fcklem teklik-\u00e7okluk bak\u0131m\u0131ndan uygunluk g\u00f6sterir: B\u00fclb\u00fcller a\u011f\u0131t yakmaya ba\u015flad\u0131lar. Sokaklar benim gibi yaln\u0131z kald\u0131lar.<\/p>\n \u00c2\u00b7 Organ adlar\u0131 \u00e7okluk eki alarak \u00f6zne olursa teklik y\u00fckleme ba\u011flan\u0131r: Kulaklar\u0131n\u0131z iyi i\u015fitmiyor galiba? Ellerim dondu. Dizlerim a\u011fr\u0131yor. G\u00f6zlerim g\u00f6rmez oldu.<\/p>\n \u00c2\u00b7 \u00d6zne g\u00f6revindeki teklik ve \u00e7okluk topluluk isimleri teklik y\u00fckleme ba\u011flan\u0131r: Meclis tatile girdi. S\u00fcr\u00fc, \u00e7oban\u0131n insaf\u0131na kald\u0131. Ordular, sava\u015fa haz\u0131rd\u0131..<\/p>\n \u00c2\u00b7 \u00d6zne g\u00f6revindeki hareket isimleri teklik y\u00fckleme ba\u011flan\u0131r: Koridorda ko\u015fu\u015fmalar, gidip gelmeler ba\u015flad\u0131.<\/p>\n b) Ki\u015fi uygunlu\u011fu<\/strong><\/p>\n \u00d6zneyle y\u00fcklem aras\u0131nda ki\u015fi bak\u0131m\u0131ndan bir uygunluk bulunur. \u00d6zne hangi ki\u015fi ise y\u00fcklem o ki\u015fiyi g\u00f6steren ki\u015fi ekini al\u0131r: Siz \u00f6\u011frenmek i\u00e7in gayret ediyorsunuz. \u00d6znenin de\u011fi\u015fik ki\u015filerden olu\u015fmas\u0131 durumunda \u00f6zneyle y\u00fcklem aras\u0131ndaki ki\u015fi uygunlu\u011funa dikkat edilmelidir. Bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak \u015fu s\u00f6ylenebilir: Birden fazla ki\u015fiden olu\u015fan \u00f6zneyi hangi ki\u015fi zamiri kar\u015f\u0131l\u0131yorsa y\u00fcklem bu ki\u015fiyi g\u00f6steren ki\u015fi ekini almal\u0131d\u0131r:<\/p>\n Sen, ben ve o (yani biz)bu s\u0131nav\u0131 kolayca kazan\u0131r\u0131z.<\/p>\n Sen ve o (yani siz) \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorsunuz.<\/p>\n Ben ve o (yani biz) saat \u00fc\u00e7e kadar ders \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n \u015eeng\u00fcl ve ben (yani biz) sergiye gitmedik.<\/p>\n \u201cSen ve ben, g\u00f6zya\u015f\u0131yla \u0131slanm\u0131\u015f hamurdan\u0131z<\/p>\n Rengimize baks\u0131nlar kandan ve \u00e7amurdan\u0131z.\u201d<\/p>\n (Necip Faz\u0131l)<\/p>\n Al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck g\u00f6stermek, b\u00f6b\u00fcrlenmek, nezaket ve sayg\u0131 g\u00f6stermek gibi baz\u0131 sebeplerle, \u00f6zne bir ki\u015fi oldu\u011fu h\u00e2lde \u00e7okluk olarak kullan\u0131l\u0131r ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da y\u00fcklem \u00e7okluk olur:<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131 bu noktada derinle\u015ftirelim. (al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fck)<\/p>\n Biz her i\u015fin \u00fcstesinden geliriz. (b\u00f6b\u00fcrlenme)<\/p>\n \u0130nternet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 siz mi kuracaks\u0131n\u0131z? (nezaket)<\/p>\n Say\u0131n Valimiz, \u015firketimizi ziyaret ettiler. (sayg\u0131)<\/p>\n Nesne<\/strong><\/p>\n Nesne, c\u00fcmlede y\u00fcklemin bildirdi\u011fi, \u00f6znenin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015ften etkilenen \u00f6gedir. Ge\u00e7i\u015fli fiiller, nesneye y\u00f6nelerek onu etkiledi\u011fi i\u00e7in nesne, sadece y\u00fck*lemi ge\u00e7i\u015fli fiil olan c\u00fcmlelerde bulunur.<\/p>\n Nesne, y\u00fckleme belirtme h\u00e2li ekiyle (-\u0131, -i, -u, -\u00fc) ba\u011flan\u0131r. C\u00fcmlede belirtme h\u00e2li ekini alan kelime veya kelime grubu sadece nesne g\u00f6revinde bulu*nabilir. Belirtme h\u00e2li ekini alan nesneler belirtili nesnedir. Nesneler bazen belirtme h\u00e2li ekini almadan da y\u00fckleme ba\u011flanabilir. Belirtme h\u00e2li ekini alma*yan nesnelere belirtisiz nesne denir. Belirtili nesneyi bulmak i\u00e7in y\u00fckleme kimi, neyi sorular\u0131 sorulur:<\/p>\n G\u00fclleri, \u00e7ekerek b\u00fcy\u00fctemezsiniz. (Neyi b\u00fcy\u00fctemezsiniz? \u2015 g\u00fclleri)<\/p>\n Cesaret, insan\u0131 zafere; korkakl\u0131k \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n (Seneca)<\/p>\n (Kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fcr? \u2015 insan\u0131)<\/p>\n Ba\u015f\u0131n\u0131 acemi berbere teslim eden cebinden pamu\u011funu eksik etmesin.<\/p>\n (Neyi eksik etmesin?\u2015 pamu\u011funu)<\/p>\n Belirtisiz nesneyi bulmak i\u00e7in y\u00fckleme ne sorusu sorulur:<\/p>\n K\u00fct\u00fcphaneden \u00f6d\u00fcn\u00e7 kitap almaya gittiler.<\/p>\n (Ne almaya gittiler?\u2015 \u00f6d\u00fcn\u00e7 kitap)<\/p>\n Bir c\u00fcmlede birden fazla nesnenin olmas\u0131 durumunda nesneler, belirtili veya belirtisiz ayn\u0131 cinsten olmal\u0131d\u0131r: Bah\u00e7\u0131van Mehmet, bah\u00e7edeki g\u00fclleri, karanfilleri, l\u00e2leleri bir bir sulard\u0131.<\/p>\n Yer Tamlay\u0131c\u0131s\u0131 (Dolayl\u0131 T\u00fcmle\u00e7)<\/strong><\/p>\n Dolayl\u0131 t\u00fcmle\u00e7, y\u00fcklemi yakla\u015fma, bulunma ayr\u0131lma bildirerek tamla*yan \u00f6gedir. Dolayl\u0131 t\u00fcmle\u00e7 fiilin yerini ve y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6sterdi\u011fi i\u00e7in bu \u00f6geye yer tamlay\u0131c\u0131s\u0131 da denir.<\/p>\n Dolayl\u0131 t\u00fcmle\u00e7 yakla\u015fma h\u00e2li (-a, -e), bulunma h\u00e2li (-da, -de; -ta, -te) ve ayr\u0131lma h\u00e2li (-dan, -den; -tan, -ten) ekleriyle y\u00fckleme ba\u011flanan kelime veya kelime grubudur. \u00c3\u009dsim veya isim soylu bir kelime ya da kelime grubunun dolayl\u0131 t\u00fcmle\u00e7 olabilmesi i\u00e7in bu h\u00e2l eklerinden birini mutlaka almas\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/p>\n Dolayl\u0131 t\u00fcmleci bulmak i\u00e7in y\u00fckleme kime, kimde, kimden; neye, nereye, nerede, nereden sorular\u0131ndan uygun olan\u0131 sorulur:<\/p>\n G\u00fcne\u015f girmeyen eve doktor girer.<\/p>\n \u0130\u015ften \u00e7\u0131km\u0131\u015f, yorgun arg\u0131n servise y\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n \u201cEyv\u00e2h! Be\u015f on k\u00e2firin \u00ceman\u0131na kand\u0131k;<\/p>\n Bir uykuya dald\u0131k ki cehennemde uyand\u0131k.\u201d<\/p>\n (Mehmet \u00c2kif)<\/p>\n \u201cD\u00fcz ovadan sarpa \u00e7ekme yolunu<\/p>\n Ver mektebe okutsunlar o\u011flunu<\/p>\n Do\u011fru at ad\u0131m\u0131n sak\u0131n kolunu<\/p>\n Zehirli akrebe y\u0131lana ne dersin.<\/p>\n (\u00c2\u015f\u0131k Veysel)<\/p>\n \u201cOrmanda b\u00fcy\u00fcyen adam azg\u0131n\u0131<\/p>\n \u00c7ar\u015f\u0131da, pazarda seyr\u00e2n be\u011fenmez.\u201d<\/p>\n (Seyr\u00e2n\u00ee)<\/p>\n \u201cBayramlarda, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde<\/p>\n Toplant\u0131da, y\u0131\u011f\u0131nlarda<\/p>\n S\u0131k\u0131l\u0131nca dar g\u00fcnlerde<\/p>\n T\u00fcrk\u00fcz t\u00fcrk\u00fc \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u0131z.\u201d<\/p>\n (A\u015f\u0131k Veysel)<\/p>\n Akacak kan damarda durmaz.<\/p>\n \u0130\u009d\u015ften artmaz, di\u015ften artar.<\/p>\n Yakla\u015fma, bulunma, ve ayr\u0131lma h\u00e2li ekini alan zaman, h\u00e2l ve miktar zarflar\u0131n\u0131n dolayl\u0131 t\u00fcmle\u00e7 de\u011fil, zarf t\u00fcmleci oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r:<\/p>\n \u201cSabahtan u\u011frad\u0131m ben bir g\u00fczele.\u201d<\/p>\n (Karacao\u011flan)<\/p>\n Perdeler birbiri ard\u0131nca birden kapand\u0131.<\/p>\n Sahilde tek ba\u015f\u0131na dola\u015f\u0131yordu.<\/p>\n Eyl\u00fclde gel.<\/p>\n Zarf T\u00fcmleci<\/strong><\/p>\n Y\u00fcklemi yer, y\u00f6n, zaman, durum, miktar, vas\u0131ta, \u015fart, soru y\u00f6n\u00fcyle tamamlayan zarflar, c\u00fcmlede zarf t\u00fcmleci olur:<\/p>\n Bug\u00fcn bana ise yar\u0131n sana.<\/p>\n Ne \u00f6\u011fretirseniz \u00f6\u011fretiniz ama do\u011fru ve g\u00fczel \u00f6\u011fretiniz.<\/p>\n Bug\u00fcnlerde haberleri dinlemekten \u00e7ok s\u0131k\u0131l\u0131yorum.<\/p>\n Bu \u00e7ocuk annesinden izin almadan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n Ev sahibiyle aran\u0131z nas\u0131l a\u00e7\u0131ld\u0131?<\/p>\n Ak\u0131l, insan\u0131n k\u00fcl\u00e2h\u0131nda bir \u00e7ividir. Ara s\u0131ra yumruk yemeden kafan\u0131n i\u00e7ine girmez.<\/p>\n Zarflar \u00e7ekim eki almadan fiile do\u011frudan do\u011fruya ba\u011flan\u0131rlar. Vas\u0131ta, e\u015fitlik ve y\u00f6n g\u00f6sterme eki alan zarflarda bu ekler, h\u00e2l eki g\u00f6reviyle de\u011fil; zarf-fiil g\u00f6reviyle kullan\u0131lan eklerdir:<\/p>\n Kap\u0131y\u0131 vurdum ve i\u00e7eri girdim.<\/p>\n \u0130nsan e\u011fitimle do\u011fmaz ama e\u011fitimle ya\u015far.<\/p>\n \u201c\u0130nsan, \u00e2lemde hay\u00e2l etti\u011fi m\u00fcddet\u00e7e ya\u015far.\u201d<\/p>\n (Yahya Kem\u00e2l)<\/p>\n \u201cGeni\u015f kanatlar\u0131 bo\u015flukta simsiyah a\u00e7\u0131lan<\/p>\n Ve arkas\u0131nda g\u00fcne\u015f do\u011fmayan b\u00fcy\u00fck kap\u0131dan<\/p>\n Ge\u00e7ince ba\u015flayacak bitmeyen s\u00fck\u00fbnlu gece.\u201d<\/p>\n (Yahya Kem\u00e2l)<\/p>\n Zarf t\u00fcmle\u00e7lerini bulmak i\u00e7in y\u00fckleme ne zaman, nas\u0131l, ne \u015fekilde, ne gibi, neyle, kiminle, ni\u00e7in, ne kadar, hangi y\u00f6ne gibi sorular sorulur:<\/p>\n Biraz ge\u00e7 kald\u0131n\u0131z. (ne kadar ge\u00e7 kald\u0131n\u0131z?)<\/p>\n Sabaha do\u011fru, saat \u00fc\u00e7te geldi. (ne zaman geldi?)<\/p>\n Sora sora Ba\u011fdat bulunur. (Ba\u011fdat nas\u0131l bulunur?)<\/p>\n Babas\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc tam iki ay, sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekledi.(ne kadar, nas\u0131l?)<\/p>\n Kimseyi \u00fczmek istemedi\u011fi i\u00e7in sesini \u00e7\u0131karm\u0131yor. (ni\u00e7in?)<\/p>\n Ma\u00e7\u0131 say\u0131yla kazand\u0131. (nas\u0131l, neyle?)<\/p>\n Edat gruplar\u0131 c\u00fcmlede zarf g\u00f6reviyle kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bunlar\u0131n edat t\u00fcmleci olarak de\u011fil zarf t\u00fcmleci olarak g\u00f6sterilmesi uygundur.<\/p>\n C\u00fcmle d\u0131\u015f\u0131 unsurlar<\/strong>:<\/p>\n C\u00fcmlenin kurulu\u015funa kat\u0131lmayan ve dolayl\u0131 olarak c\u00fcmlenin anlam\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan edatlar (ba\u011flama edatlar\u0131, \u00fcnlem edatlar\u0131, hitaplar, ara s\u00f6zler) c\u00fcmle d\u0131\u015f\u0131 unsurlard\u0131r. C\u00fcmlenin \u00f6geleri bulunurken bunlar dikkate al\u0131nmaz: Evet, \u015fimdi seni de dinleyelim. Eyv\u00e2h! Ne yer ne y\u00e2r kald\u0131. (A. H\u00e2mit) \u015eimdi, efendiler \u2013m\u00fcsaade buyurursan\u0131z- size bir sual soray\u0131m. (Atat\u00fcrk) gibi.<\/p>\n
\n\u2015 Karde\u015fimi. (Ben karde\u015fimi ar\u0131yorum.)
\n\u2015 S\u0131cak ekmekler elini yakmaz m\u0131 senin?
\n\u2015 Yakmaz. (Benim elimi yakmaz.) gibi.<\/p>\n
\nYal\u00e7\u0131n geldi.
\nYal\u00e7\u0131n d\u00fcn geldi.
\nYal\u00e7\u0131n, d\u00fcn arabas\u0131yla geldi.
\nYal\u00e7\u0131n, d\u00fcn arabas\u0131yla k\u00f6ye geldi.
\nYal\u00e7\u0131n, d\u00fcn Almanya\u2019dan arabas\u0131yla k\u00f6ye geldi.
\nO\u011flum Yal\u00e7\u0131n, d\u00fcn Almanya\u2019dan arabas\u0131yla k\u00f6ye geldi.
\nY\u0131llardan beri yolunu d\u00f6rt g\u00f6zle bekledi\u011fim b\u00fcy\u00fck o\u011flum Yal\u00e7\u0131n, d\u00fcn \u00f6\u011fleden sonra Almanya\u2019dan yeni ald\u0131\u011f\u0131 k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli opel marka arabas\u0131yla yolu h\u00e2l\u00e2 asfaltlanmayan k\u00f6ye, tozu dumana katarak geldi.<\/p>\n
\nT\u00fcrk\u00e7ede c\u00fcmle, y\u00fcklem ve \u00f6zne \u00fczerine kuruldu\u011fu i\u00e7in bu iki \u00f6ge aras\u0131nda teklik-\u00e7okluk (say\u0131) ve ki\u015fi bak\u0131m\u0131ndan uygunluk vard\u0131r. Ancak a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131z baz\u0131 \u00f6zel durumlarda bu uygunlu\u011fun olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr:
\n
\na) Teklik-\u00e7okluk uygunlu\u011fu<\/strong><\/p>\n