{"id":2459,"date":"2025-03-08T03:31:13","date_gmt":"2025-03-08T00:31:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bilgisarayi.net\/?p=2459"},"modified":"2025-03-08T03:31:13","modified_gmt":"2025-03-08T00:31:13","slug":"yerlesme-tipleri-ve-dokulari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/yerlesme-tipleri-ve-dokulari\/","title":{"rendered":"Yerle\u015fme Tipleri Ve Dokular\u0131"},"content":{"rendered":"

T\u00dcRK\u0130YEDE YERLE\u015eMELER<\/strong><\/p>\n

<\/span>I-KIR YERLE\u015eMELER\u0130<\/strong><\/span><\/h2>\n

Genel olarak n\u00fcfuslar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fcfusu 10.000’in alt\u0131nda olan, genel olarak k\u00f6y ve k\u00f6y alt\u0131 yerle\u015fmelerden olu\u015fan ve ge\u00e7imlerin kaynaklar\u0131nda tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k faaliyetlerinin birlikte yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ya da \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yerle\u015fmelere denir. K\u0131rsal yerle\u015fmelerin baz\u0131lar\u0131nda yerle\u015fik hayat tarz\u0131 (k\u00f6y gibi), baz\u0131lar\u0131nda konar – g\u00f6\u00e7erlik veya yaylac\u0131l\u0131k gibi yar\u0131 yerle\u015fik tarz g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

K\u0131r yerle\u015fmelerin ortak \u00f6zellikleri:<\/strong><\/p>\n

1-<\/strong>N\u00fcfus say\u0131lar\u0131 ve yo\u011funluklar\u0131 azd\u0131r.<\/p>\n

2-<\/strong>Ekonomileri tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011fa dayan\u0131r.<\/p>\n

3-<\/strong>Yay\u0131ld\u0131klar\u0131 alanlar dard\u0131r.<\/p>\n

4-<\/strong>Sosyal dayan\u0131\u015fma ve i\u015fbirli\u011fi kuvvetlidir.<\/p>\n

5-<\/strong>S\u0131n\u0131rlar\u0131 ve ortak mallar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

6-<\/strong>Baz\u0131lar\u0131 ge\u00e7ici yerle\u015fmeler olup, \u00f6zel m\u00fclkiyet olanlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

7-<\/strong>K\u00f6ylerde mesleki fakl\u0131l\u0131k az ve etnik yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sade yap\u0131dad\u0131r.<\/p>\n

K\u00d6Y ve K\u00d6YALTI YERLE\u015eME diye\u00a0 2 \u2018ye ayr\u0131l\u0131r:<\/strong><\/p>\n

<\/span>1-K\u00d6YLER<\/strong><\/span><\/h3>\n

K\u0131rsal yerle\u015fmenin son iki \u015fekli bucak ve k\u00f6ylerdir. Bucak idar\u00ee bak\u0131mdan olu\u015fturulmu\u015f bir birimdir. Kendisine ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler bulunur. Ekonomik faaliyetlerin cinsi ve insanlar\u0131n ya\u015fam bi\u00e7imi k\u00f6ylerden farkl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

Bucak; ekonomi, g\u00fcvenlik ve yerel hizmet a\u00e7\u0131s\u0131ndan aralar\u0131nda ili\u015fki bulunan kasaba ve k\u00f6ylerden olu\u015fan y\u00f6netim b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. K\u0131rsal yerle\u015fme \u015fekillerinin en yayg\u0131n olan\u0131 k\u00f6yd\u00fcr.<\/p>\n

K\u00f6y; cami, okul, otlak, yaylak, baltal\u0131k gibi ortak mallar\u0131 bulunan ve toplu veya da\u011f\u0131n\u0131k oturan insanlar\u0131n ba\u011f, bah\u00e7e ve tarlalar\u0131yla birlikte olu\u015fturduklar\u0131 yerle\u015fmedir.<\/p>\n

Tan\u0131m\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi k\u00f6yde yerle\u015fik ya\u015fam s\u00f6z konusudur. \u0130nsan ya\u015fam\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 t\u00fcm\u00fcyle topra\u011fa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hayvanc\u0131l\u0131k, ormanc\u0131l\u0131k, avc\u0131l\u0131k, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve el sanatlar\u0131, tar\u0131m\u0131n ba\u015fl\u0131ca yard\u0131mc\u0131 kollar\u0131d\u0131r. N\u00fcfus da genelde 2000’nin alt\u0131ndad\u0131r. Bir yerle\u015fim biriminin k\u00f6y kabul edilebilmesi i\u00e7in devletin onay\u0131 gereklidir. Sadece n\u00fcfus b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc k\u00f6y stat\u00fcs\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Bunun i\u00e7in k\u00f6y\u00fcn tan\u0131m\u0131nda belirtilen \u015fartlar yan\u0131nda g\u00fcvenlik, ula\u015f\u0131m, do\u011fal \u00e7evre, i\u00e7me suyu durumu gibi birtak\u0131m fakt\u00f6rlerde dikkate al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n

K\u00f6ylerin ortak \u00f6zellikleri;<\/strong><\/p>\n

1.<\/strong>N\u00fcfuslar\u0131 azd\u0131r ve kaplad\u0131klar\u0131 alanlar k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n

2.<\/strong>\u0130dari bak\u0131mdan muhtarl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

3.<\/strong>S\u0131n\u0131rlar\u0131 ve ortak mallar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

4.<\/strong>Ekonomisi tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011fa dayan\u0131r.<\/p>\n

5.<\/strong>\u0130\u015fbirli\u011fi ve soysa dayan\u0131\u015fma kuvvetlidir<\/p>\n

<\/span>DOKULARINA G\u00d6RE K\u00d6YLER<\/strong><\/span><\/h3>\n

Toplu K\u00f6y:<\/strong>\u00a0Toplu k\u00f6yde evlerin hepsi bir aradad\u0131r. Sokaklar dar, evler genelde birbirine biti\u015fiktir. Tarlalar \u00e7ift\u00e7i evlerinden ayr\u0131 ve uzaktad\u0131r. Toplu k\u00f6y\u00fcn yararlar\u0131 aras\u0131nda, toplumsal ili\u015fki olanaklar\u0131n\u0131n y\u00fcksek yat\u0131r\u0131mlardan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yararlanma olana\u011f\u0131 ve g\u00fcvenlik unsuru say\u0131labilir.
\nBuna kar\u015f\u0131l\u0131k toplu k\u00f6y t\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir\u00e7ok sak\u0131ncas\u0131 vard\u0131r: Tarlalara gidip gelme g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc aile bireylerinden uzakta \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fc\u00e7l\u00fckleri, salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n kolayca yay\u0131lmas\u0131 vb. gibi. \u00dclkemizde toplu yerle\u015fimin ba\u015fl\u0131ca yay\u0131lma alan\u0131 \u0130\u00e7 Anadolu, G\u00fcneydo\u011fu Anadolu ve Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgelerimizdir.<\/p>\n

Da\u011f\u0131n\u0131k K\u00f6y:<\/strong> Da\u011f\u0131n\u0131k k\u00f6y olarak kabul edilen yerle\u015fme birimlerinde evler birbirinden belli Aral\u0131klarla (50\u2013100 m hatta bazen daha fazla) birer, iki\u015fer bazen daha fazla say\u0131da “hane”den meydana gelmek \u00fczere araziye da\u011f\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131rlar.<\/p>\n

Bu k\u00f6y t\u00fcr\u00fc b\u00fcy\u00fck alanlar\u0131 kaplar. Engebeli ve da\u011fl\u0131k arazilerde g\u00f6r\u00fclen bu yerle\u015fme \u015feklinin en g\u00fczel \u00f6rneklerine Karadeniz B\u00f6lgemizde rastlanmaktad\u0131r. Da\u011f\u0131n\u0131k yerle\u015fmenin yararlar\u0131 aras\u0131nda i\u015fyerine gidip gelme g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc, g\u00fcvenlik sorunlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, tesisat ve \u015febekelerin kurulma g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc, devlet yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yararlanabilmenin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131, kamu harcamalar\u0131n\u0131n artmas\u0131 vb.’dir.<\/p>\n

Yerle\u015fmenin da\u011f\u0131n\u0131k ya da toplu olmas\u0131n\u0131 etkileyen fakt\u00f6rler:<\/strong><\/p>\n

Yer \u015fekilleri, iklim gibi do\u011fal \u00e7evre \u015fartlar\u0131 yan\u0131nda tarih\u00ee, siyasi ve ekonomik fakt\u00f6rlerin etkileri g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6zellikle su kaynaklar\u0131 bu bak\u0131mdan \u00f6nemli bir role sahiptir. Arazinin da\u011fl\u0131k, tar\u0131m arazilerinin par\u00e7al\u0131 ve da\u011f\u0131n\u0131k olmas\u0131 da bunda etkilidir. Suyun belli yerlerde arazinin yap\u0131s\u0131na ra\u011fmen yerle\u015fme toplu, suyun bol ve her yerde bulundu\u011fu yerlerde (\u00f6rne\u011fin Karadeniz B\u00f6lgemiz) da\u011fl\u0131kt\u0131r. Yine d\u00fcz arazilerde toplu, vadilerde par\u00e7alanm\u0131\u015f, e\u011fimli arazilerde ise da\u011f\u0131n\u0131k yerle\u015fmeler dikkati \u00e7ekmektedir.<\/p>\n

<\/span>EKONOM\u0130K FAAL\u0130YETLER\u0130NE G\u00d6RE K\u00d6YLER<\/strong><\/span><\/h3>\n

K\u00f6ylerin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131nda esas al\u0131nan bir \u00f6l\u00e7\u00fc de ekonomik faaliyetlerin cinsidir. Bu bak\u0131mdan a\u015fa\u011f\u0131daki tipler se\u00e7ilebilir.<\/p>\n

Orman k\u00f6yleri<\/p>\n

Tah\u0131l tar\u0131m ile u\u011fra\u015fanlar<\/p>\n

Hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fanlar<\/p>\n

Meyve ve sebzecilikle u\u011fra\u015fanlar<\/p>\n

El sanatlar\u0131 ve birtak\u0131m imal\u00e2t faaliyetlerinin \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131 k\u00f6yler.<\/p>\n

Yurdumuzda orman k\u00f6ylerine daha \u00e7ok Karadeniz B\u00f6lgesi’nde(\u00f6zellikle Bat\u0131 Karadeniz’de) Y\u0131ld\u0131z da\u011flar\u0131nda, Ege ve Akdeniz b\u00f6lgelerimizin 500\u2013600 metreden y\u00fcksek kesimlerindeki orman b\u00f6lgelerinde rastlan\u0131r.<\/p>\n

Tah\u0131l tar\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerimiz \u0130\u00e7 Anadolu, Do\u011fu Anadolu, G\u00fcneydo\u011fu Anadolu b\u00f6lgelerimizle Trakya’da yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n

Meyve, sebze ve sanayi bitkileri tar\u0131m\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fi k\u00f6ylerimiz daha \u00e7ok Ege ve Akdeniz b\u00f6lgelerimizde G\u00fcney Marmara’da ve Orta Karadeniz’de (Amasya, Tokat) dikkati \u00e7ekerler.<\/p>\n

Hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6n pl\u00e2na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6yler ise geni\u015f yaylalar\u0131n bulundu\u011fu da\u011fl\u0131k ve y\u00fcksek alanlarda, ayr\u0131ca iklim \u015fartlar\u0131n\u0131n tar\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirdi\u011fi (\u00f6rne\u011fin yaz mevsiminin k\u0131sa ge\u00e7ti\u011fi) yerlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. \u00d6zellikle Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgemiz bu t\u00fcr k\u00f6ylerin en yayg\u0131n oldu\u011fu aland\u0131r.<\/p>\n

El sanatlar\u0131 imal\u00e2t faaliyetlerinin ba\u015fl\u0131ca ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu k\u00f6ylerimiz ise Isparta, Manisa (Kula, Demirci, G\u00f6rdes) U\u015fak, Kayseri, (B\u00fcnyan), Mu\u011fla (Mil\u00e2s), Tokat (Niksar), Sivas, Siirt illerimizde daha yo\u011fun olmak \u00fczere yurdumuzun hemen hemen her b\u00f6lgesine yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

K\u00f6ylerimizdeki evlerin bi\u00e7imi ve ev yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan malzemeler de farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. Ormanlar\u0131n geni\u015f yer kaplad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerimizde ah\u015fap evler yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u00e7 b\u00f6lgelerimizdeki evlerin temel yap\u0131 malzemesi ise toprak (kerpi\u00e7) ya da ta\u015ft\u0131r. Kerpi\u00e7ten yap\u0131lan evlere daha \u00e7ok \u0130\u00e7 Anadolu, G\u00fcneydo\u011fu ve Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgelerimizde rastlan\u0131r. Ta\u015f evler ise Akdeniz B\u00f6lgemizde yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n

<\/span>2-K\u00d6YALTI YERLE\u015eMELER<\/strong><\/span><\/h3>\n

K\u00f6y olman\u0131n gerekli \u015fartlar\u0131na sahip olmayan, k\u00f6yden daha basit yerle\u015fme \u015fekilleridir. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 s\u00fcrekli (\u00e7iftlik, divan, mezraa, mahalle) bir k\u0131sm\u0131 ise ge\u00e7ici (yayla, oba, kom, a\u011f\u0131l) yerle\u015fme \u015fekilleridir.<\/p>\n

K\u00f6y alt\u0131 yerle\u015fmelerin ortak \u00f6zellikleri:<\/strong><\/p>\n

1-<\/strong>Geneli ge\u00e7ici yerle\u015fmelerdir.<\/p>\n

2-<\/strong>Geneli \u00f6zel m\u00fclkiyettir.<\/p>\n

3-<\/strong>Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inirler.<\/p>\n

4-<\/strong>Bunlar ileride k\u00f6y ve \u015fehir yerle\u015fmelerini sa\u011flarlar.<\/p>\n

5-<\/strong>Genel olarak yap\u0131lan ekonomik faaliyet t\u00fcr\u00fc veya bulundu\u011fu b\u00f6lgelere g\u00f6re isim al\u0131rlar.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inen bu yerle\u015fmelere Ege\u2019de \u00e7iftlik, Karadeniz\u2019de Canik, Akdeniz\u2019de oba, Do\u011fu Anadolu\u2019da mezra veya benzerine a\u011f\u0131l denmektedir.<\/p>\n

K\u00f6y alt\u0131 yerle\u015fmeleri olu\u015fturan ba\u015fl\u0131ca sebepler:<\/strong><\/p>\n

1.<\/strong>Kalabal\u0131k ailelerden ka\u00e7arak ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015fama iste\u011fi,<\/p>\n

2.<\/strong>Aileler aras\u0131nda \u00e7\u0131kan anla\u015fmazl\u0131klar,<\/p>\n

3.<\/strong>Tar\u0131m arazilerinin yetersiz ve birbirinden uzakta olmas\u0131,<\/p>\n

4.<\/strong>Hayvanlar\u0131na otlak ve bar\u0131nak temini,<\/p>\n

5.<\/strong>Devlete ait arazilerin \u00f6zellikle orman alanlar\u0131n\u0131n toprak kazanmak amac\u0131yla yerle\u015fme yap\u0131lmas\u0131.<\/p>\n

Mahalle:<\/strong>\u00a0K\u00f6yalt\u0131 yerle\u015fme \u015fekillerinin en geli\u015fmi\u015f olan\u0131d\u0131r. Tek ev ve eklentilerin yerle\u015fme grubuna d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve bu gruplar\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131yla olu\u015furlar. Bazen akrabalar\u0131n biraraya gelmesiyle de olu\u015fabilecekleri gibi, birbirini hi\u00e7 tan\u0131mayan, ancak sosyo\u2013ekonomik ba\u011flar\u0131 bulunan insanlar\u0131n toplanmas\u0131yla da olu\u015fabilirler. Yay\u0131lma alanlar\u0131 ise yerle\u015fmenin toplu ya da da\u011f\u0131n\u0131k olmas\u0131na g\u00f6re \u00e7ok geni\u015f veya dar bir alan olabilir.<\/p>\n

Oba:<\/strong>\u00a0Anadolu’da ve \u00f6zelilkle Ordu\u2013Giresun y\u00f6resinin da\u011fl\u0131k kesimlerinde yayla yerle\u015fmelerine verilen add\u0131r. Karadeniz B\u00f6lgemizde yayg\u0131n olan obalar yaln\u0131zca yaz mevsiminde kullan\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n

Etrafa g\u00f6re y\u00fcksekte yer alan (1500\u20132000 m) obalar alan\u0131na “yayla”, k\u0131\u015f\u0131n ge\u00e7irildi\u011fi daha a\u015fa\u011f\u0131daki yerlere ise “cenik” denilmektedir. Ge\u00e7ici bir yerle\u015fme \u015fekli \u00f6zelli\u011fi g\u00f6steren obalarda temel ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 hayvanc\u0131l\u0131kt\u0131r. Karadeniz B\u00f6lgesi’nden ba\u015fka Toroslarda, Bat\u0131 Anadolu’da, G\u00fcney Marmara’da ve Orta Anadolu’da rastlan\u0131r.<\/p>\n

Divan:<\/strong>\u00a0\u00d6zellikle Bat\u0131 Karadeniz B\u00f6lgemizde k\u00fc\u00e7\u00fck ve da\u011f\u0131n\u0131k yerle\u015fmelere verilen add\u0131r. Orman a\u00e7malar\u0131 ile elde edilen topraklarda geli\u015fen bu basit yerle\u015fme \u015fekli Sinop, Bolu, Adapazar\u0131 ve Kocaeli illerimizde yayg\u0131nd\u0131r.
\nYerle\u015fik bir \u00f6zellik g\u00f6sterirler. \u00c7o\u011funda akrabal\u0131k ba\u011f\u0131 h\u00e2kimdir. Tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131k ve ormanc\u0131l\u0131k ba\u015fl\u0131ca ge\u00e7im kaynaklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kom:<\/strong>\u00a0Esas ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 hayvanc\u0131l\u0131k olmak \u00fczere tar\u0131mda yap\u0131lan, bir veya birka\u00e7 a\u011f\u0131l ile \u00e7oban kul\u00fcbeleri yerle\u015fmenin ba\u015fl\u0131ca fizik\u00ee varl\u0131klar\u0131d\u0131r.
\nYurdumuzda daha \u00e7ok Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi’nde (Tunceli, Erzurum, Kars, Mu\u015f ve A\u011fr\u0131 illerimizde) bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Mezraa:<\/strong>\u00a0Hayvanc\u0131l\u0131k ve tar\u0131m faaliyetlerinin bir arada y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc basit bir yerle\u015fme \u015feklidir. K\u00f6ylerin ortak kullan\u0131m sahalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olan 50’den fazla n\u00fcfusu ge\u00e7indiremeyecek kadar dar topraklara sahip yerlerdir.<\/p>\n

Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu b\u00f6lgelerimizde yayg\u0131nd\u0131r. Ge\u00e7ici mezraalar yan\u0131nda; daha fazla n\u00fcfus bar\u0131nd\u0131ran, hayvanc\u0131l\u0131k ve \u00e7ift\u00e7ili\u011fin birlikte yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, s\u00fcrekli ikamet edilen mezraalar da vard\u0131r.Komlarda oldu\u011fu gibi mezraalardaki meskenlerde de temel yap\u0131 malzemesi genelde ta\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yayla:<\/strong>\u00a0Mevsiminde ba\u011fl\u0131 olarak hayvan s\u00fcr\u00fcleriyle \u00e7\u0131k\u0131l\u0131p, ge\u00e7ici olarak yerle\u015filen, da\u011flar\u0131n \u00fcst k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki d\u00fczl\u00fcklere yayla denir. Anadolu’nun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde h\u00fck\u00fcm s\u00fcren yar\u0131 kurak iklim \u015fartlar\u0131 k\u00f6y d\u0131\u015f\u0131ndaki y\u00fcksek alanlar\u0131n ot potansiyelinden yararlanmay\u0131 gerektirmi\u015ftir. Y\u00fckseltiye ba\u011fl\u0131 olarak daha fazla ya\u011f\u0131\u015f alan yaylalarda, otlar fazlaca boy atmakta, daha uzun s\u00fcre ye\u015fil kalmaktad\u0131r.
\nAyr\u0131ca yaylalar\u0131n serin havas\u0131 hayvanlara ve \u00f6zellikle koyunlara iyi gelmekte, s\u00fct \u00fcr\u00fcnlerinin bozulmas\u0131n\u0131 da geciktirmektedir. Do\u011fu Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz b\u00f6lgelerimizde olduk\u00e7a yayg\u0131n bir yerle\u015fme \u015feklidir. Yaylac\u0131lar\u0131n meskenleri \u00e7ad\u0131r ya da ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f evlerdir. Su kaynaklar\u0131 bazen bir yama\u00e7 kayna\u011f\u0131, \u00e7o\u011fu zaman da kar sular\u0131d\u0131r. Yurdumuzda turizm ve yaz\u0131 serin bir yerde ge\u00e7irmek ama\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik yayla yerle\u015fmeleri de bulunmaktad\u0131r. \u00d6zellikle Orta Toroslar \u00fczerindeki yaylalar\u0131n \u00e7o\u011fu yaz\u0131n yak\u0131c\u0131 s\u0131caklar\u0131ndan kurtulmak isteyenlerin ak\u0131n\u0131na u\u011framaktad\u0131r. Adana, Mersin, Tarsus gibi.<\/p>\n

\u00c7iftlik:<\/strong>\u00a0Geni\u015f bir arazi \u00fczerinde tar\u0131m veya hayvanc\u0131l\u0131k ya da ikisini birlikte y\u00fcr\u00fctmek amac\u0131yla kurulmu\u015f yerle\u015fme \u00fcnitesine \u00e7iftlik denir. Ekonomik faaliyetin y\u0131l i\u00e7indeki s\u00fcreklilik durumuna g\u00f6re \u00e7iftlik yerle\u015fmesi s\u00fcrekli ya da ge\u00e7ici olabilir. \u00dclkemizde \u00e7iftlik tipi yerle\u015fmelere daha \u00e7ok \u00c7ukurova, B\u00fcy\u00fck ve K\u00fc\u00e7\u00fck Menderes ovalar\u0131yla, Trakya’da rastlamaktay\u0131z. Ege ve Akdeniz b\u00f6lgelerimizdeki \u00e7iftliklerde pamuk, Trakya’dakilerde ise tah\u0131l ve ay\u00e7i\u00e7e\u011fi tar\u0131m\u0131 h\u00e2kimdir.<\/p>\n

A\u011f\u0131l:<\/strong>\u00a0K\u0131rsal kesimde davarlar\u0131n (koyun, ke\u00e7i) bar\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fcst a\u00e7\u0131k \u00e7itle \u00e7evrili yerlere a\u011f\u0131l denilmektedir. Bunlar genelde k\u00f6y\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda bulunur.
\nBazen ta\u015f veya kerpi\u00e7ten yap\u0131lm\u0131\u015f binalar da bulunur. Genelde yaz mevsiminde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da belirtti\u011fimiz k\u00f6y alt\u0131 yerle\u015fim birimlerinden ba\u015fka ba\u011f evi, dam, de\u011firmen, petrol istasyonu, kapl\u0131ca, fabrika gibi yerle\u015fmeler de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Dam:\u00a0<\/strong>Daha \u00e7ok hayvan yeti\u015ftirilen ge\u00e7ici yerle\u015fmelerdir.<\/p>\n

Ba\u011f evleri:<\/strong>\u00a0Ba\u011fc\u0131l\u0131k faaliyetlerini geli\u015ftirmek amac\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015f evlerdir.
\nDalyan:<\/strong>\u00a0Deniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda bal\u0131k \u00fcretmek i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f yerle\u015fmelerdir.<\/p>\n

<\/span>II-KENT YERLE\u015eMELER\u0130:<\/strong><\/span><\/h2>\n

\u015eehir:\u00a0<\/strong>Az \u00e7ok bir plan d\u00e2hilinde kurulmu\u015f, n\u00fcfusu 10.000\u2019nin \u00fczerinde olan ekonomisi tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6rleri d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fta ticaret, sanayi, hizmetlere dayal\u0131 b\u00fcy\u00fck alanlara yay\u0131lan, y\u00f6netim ve e\u011fitim olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli g\u00f6revleri bir araya toplayan, hayat tarz\u0131 ve \u00e7evresine etkileri bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 olan b\u00fcy\u00fck yerle\u015fme birimidir. Yerle\u015fim birimlerinin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc \u015fehirlerdir.<\/p>\n

NOT:<\/strong>\u00a0\u0130l ile \u015fehir kavramlar\u0131 farkl\u0131d\u0131r. \u0130l idari bir birim, \u015fehir ise ilin merkezidir. (Sakarya ilinin merkezi Adapazar\u0131\u2019d\u0131r)<\/p>\n

Kent yerle\u015fmeleri b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerine g\u00f6re\u00a0<\/strong><\/p>\n

a-<\/strong>K\u00fc\u00e7\u00fck
\nb-<\/strong>Orta
\nc-<\/strong>B\u00fcy\u00fck kent<\/p>\n

Ekonomik Fonksiyonlar\u0131na g\u00f6re<\/strong><\/p>\n

a-<\/strong>Tar\u0131m
\nb-<\/strong>Sanayi Madencilik
\nc-<\/strong>Turizm
\nd-<\/strong>Ticaret ve Liman<\/p>\n

K\u00fclt\u00fcrel Fonksiyonlar\u0131na g\u00f6re\u00a0<\/strong><\/p>\n

a-<\/strong>\u00dcniversite kentleri<\/p>\n

\u0130dari Fonksiyonlar\u0131na g\u00f6re<\/strong><\/p>\n

a-<\/strong>Ba\u015fkent \u015fehirleri diye \u00f6zellik kazan\u0131rlar.<\/p>\n

\u015eehirleri k\u0131r yerle\u015fmelerinden ay\u0131ran \u00f6zellikler:<\/strong><\/p>\n

1-<\/strong>\u00a0N\u00fcfuslar\u0131 fazlad\u0131r.( \u00c7ok say\u0131da insan\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131rlar.)<\/p>\n

2-<\/strong>Yay\u0131ld\u0131klar\u0131 alanlar geni\u015ftir.<\/p>\n

3-<\/strong>Ge\u00e7iminde tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 sekt\u00f6rler a\u011f\u0131rl\u0131ktad\u0131r.<\/p>\n

4-<\/strong>Meskenler yan\u0131nda \u00e7ar\u015f\u0131, Pazar, fabrika, spor ve sanat merkezleri vb. bulunur.<\/p>\n

5-<\/strong>\u00c7evrelerindeki alanlara ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel y\u00f6nden etki ederler.<\/p>\n

6-<\/strong>\u00c7ok b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde de\u011fi\u015fik soy, din ve \u0131rktan insanlar birlikte ya\u015far.<\/p>\n

Benzer \u00d6zellikleri:<\/strong>\u00a0\u0130nsanlar\u0131n beslenme, bar\u0131nma, korunma vb. temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in olu\u015fmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Temelinde insanlar\u0131n yap\u0131s\u0131 olan meskenler bir araya gelerek olu\u015fmu\u015flard\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ufak olan yerle\u015fmelerin b\u00fcy\u00fcmeler ile olu\u015fmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

<\/span>DOKULARINA G\u00d6RE YERLE\u015eMELER:<\/strong><\/span><\/h2>\n

Kent ve k\u0131r yerle\u015fmelerinde farkl\u0131 dokular g\u00f6ze \u00e7arpar. Bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck nedeni yerle\u015fmelerin kuruldu\u011fu yerlerin co\u011frafi \u00f6zellikleridir. (\u0130klim, yer \u015fekilleri, su kaynaklar\u0131, toprak verimi, ayr\u0131ca insanlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik yap\u0131lar\u0131d\u0131r.)<\/p>\n

1-Da\u011f\u0131n\u0131k Yerle\u015fme:<\/strong> Suyun (ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n) bol oldu\u011fu yerlerde, ar\u0131zal\u0131 ve e\u011fimli b\u00f6lgelerde, evlerin birbirinden uzak oldu\u011fu bah\u00e7eler i\u00e7erisinde insanlar da\u011f\u0131n\u0131k olarak yerle\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de Karadeniz B\u00f6lgesi, da\u011f\u0131n\u0131k yerle\u015fmenin en yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerdir. Da\u011f\u0131n\u0131k yerle\u015fmede su fazlal\u0131\u011f\u0131 ve yer\u015fekillerinin engebelili\u011fi etkilidir.<\/p>\n

2-Toplu Yerle\u015fme:<\/strong>\u00a0Evlerin birbirine yak\u0131n oldu\u011fu yerle\u015fme bi\u00e7imidir. Suyun az oldu\u011fu yerlerde ve arazinin d\u00fcz oldu\u011fu oval\u0131k alanlarda insanlar toplu olarak yerle\u015fmi\u015flerdir.
\nT\u00fcrkiye\u2019de \u0130\u00e7 Anadolu, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu b\u00f6lgelerinde su kaynaklar\u0131 az oldu\u011fu i\u00e7in toplu yerle\u015fmeler fazlad\u0131r.<\/p>\n

3-\u00c7izgisel yerle\u015fme:<\/strong>\u00a0Akarsu boylar\u0131nda ve bir yol boyunca ( hat boyunca) kurulan ve uzanan yerle\u015fmelere \u201c \u00c7izgisel yerle\u015fme\u201d denir.<\/p>\n

4-Dairesel yerle\u015fme:<\/strong>\u00a0D\u00fcz bir arazide veya ovada kurulan dairesel \u015fekle sahip yerle\u015fmelere \u201c dairesel yerle\u015fme\u201d denir.<\/p>\n

5-K\u0131y\u0131 boyu yerle\u015fme:<\/strong>\u00a0Genel olarak deniz, g\u00f6l k\u0131y\u0131lar\u0131nda k\u0131y\u0131 boyuna kurulan yerle\u015fmelere \u201ck\u0131y\u0131 boyu yerle\u015fme\u201d denir.<\/p>\n

\r\n
\r\n\r\n
\r\n \r\n \r\n Yerle\u015fme Tipleri Ve Dokular\u0131 <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n \r\n <\/div>\r\n\r\n