Ger\u00e7ek (hakiki), ger\u00e7eklik (hakikat) nedir? D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen, tasar\u0131mlanan, imgelenen \u015feylere kar\u015f\u0131t olarak var olan \u015fey demektir. Ger\u00e7eklik (hakikat, realite) ise ger\u00e7ek olan, var olan \u015feylerin t\u00fcm\u00fc, d\u00fc\u015fsel olmayan anlam\u0131na geliyor. Bir b\u00fct\u00fcndeki ger\u00e7eklik par\u00e7alar\u0131ndakinden daha b\u00fcy\u00fck bir ger\u00e7eklik midir? Felsefe ve bilim, ger\u00e7ekli\u011fin (do\u011fru bilginin) pe\u015finde mi ko\u015fmaktad\u0131r?<\/p>\n
\u201cGer\u00e7ek\u201d s\u00f6z\u00fc b\u00f6ylece ki\u015fisel deneyim i\u00e7in ba\u015fka, matematik bir \u00f6nerme i\u00e7in ba\u015fka ya da do\u011fa bilimi kuramlar\u0131 i\u00e7in ba\u015fkad\u0131r.<\/p>\n
Madde, nesne, ger\u00e7ek, nesnel ger\u00e7ek kavramlar\u0131 art\u0131k biraz kapal\u0131 kal\u0131yor. Madde deyince akl\u0131m\u0131za bir bu\u011fday tanesi de gelebilir, bir elektron da! Bir bu\u011fday tanesi, dalga \u00f6zelli\u011fi g\u00f6stermez; oysa elektron hem dalga, hem par\u00e7ac\u0131k \u00f6zellli\u011fi g\u00f6sterir. \u015eimdi tam bu noktada \u00d6m\u00fcr Aky\u00fcz Hoca \u015fu eklemeyi yap\u0131yor: \u201cG\u00f6sterir ama bunu g\u00f6recek d\u00fczene\u011fi pek kuram\u0131yoruz!\u201d<\/p>\n
Sonul ger\u00e7ek denildi\u011finde ilk akla gelen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr G. F. He- gel\u2019dir (1770-1831). Hegel, ger\u00e7ekten mutlak\u2019\u0131n vaizidir (B. Magee\u2019nin nitelemesi). \u0130nsan, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devlete bor\u00e7ludur, der. Sonlu olan\u0131n sahici varl\u0131\u011f\u0131 yoktur, der. Ger\u00e7ek, ak\u0131lc\u0131d\u0131r ve ak\u0131lc\u0131 olan ger\u00e7ektir, der. Hegel, ger\u00e7ekli\u011fi, dura\u011fan olmayan, s\u00fcrekli bir geli\u015fme s\u00fcrecinde olan organik bir birlik olarak g\u00f6rd\u00fc. Hegel\u2019in kavray\u0131\u015f\u0131, Herakleitos\u2019a \u00e7ok benzer. Ona g\u00f6re her \u015fey, bir s\u00fcrecin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu s\u00fcrece diyalektik s\u00fcre\u00e7 ad\u0131n\u0131 verdi. Hegel\u2019den sonra 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n etkili iki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc Marx ve Dar- win, bu s\u00fcrekli de\u011fi\u015fim kavram\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin merkezine oturttular.<\/p>\n
Hegel\u2019in \u00fc\u00e7 kilit d\u00fc\u015f\u00fcncesi vard\u0131r: Birincisi, ger\u00e7ekli\u011fin tarihsel bir s\u00fcre\u00e7; dolays\u0131yla bir \u015feyin, nas\u0131l o duruma geldi\u011fine ve ayn\u0131 zamanda nas\u0131l ba\u015fka bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015fmekte oldu\u011funa bak\u0131larak anla\u015f\u0131labilecek olmas\u0131d\u0131r. Ba\u015fka deyi\u015fle ger\u00e7eklik, ancak tarihsel a\u00e7\u0131klaman\u0131n kategorilerine g\u00f6re a\u00e7\u0131klanabilir. Bryan Ma- gee, Felsefe’nin \u00d6yk\u00fcs\u00fc’nde (1998) Hegel\u2019in getirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceyle ilgili \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc belirtir:<\/p>\n
\u201cBug\u00fcn inan\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcnse de daha \u00f6nceki felsefe bu tarihsel boyuttan yoksundu. Hegel\u2019den \u00f6nceki filozoflar, ger\u00e7ekli\u011fi son derece karma\u015f\u0131k olmakla birlikte a\u00e7\u0131klanmay\u0131 bekleyen verili bir durum olarak d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdi. Ancak Hegel\u2019le birlikte tarihsel bilin\u00e7, hemen her \u015feye bakma tarz\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirdi.\u201d<\/p>\n
Hegel\u2019in getirdi\u011fi ikinci d\u00fc\u015f\u00fcnce, d\u00fcnya tarihinin ak\u0131lc\u0131 bir yap\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011fu ve de\u011fi\u015fimin yasas\u0131n\u0131n, ba\u015fka bir deyi\u015fle diyalekti\u011fin, bu yap\u0131y\u0131 anlamada anahtar rol oynad\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Marx, bu yoldaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini Hegel\u2019den ald\u0131. Hegel\u2019e g\u00f6re toplumsal geli\u015fmenin manivelas\u0131 uluslar\u0131n sava\u015f\u0131, Marx\u2019a g\u00f6re ise s\u0131n\u0131flar\u0131n sava\u015f\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Hegel\u2019in son derece etkili olmu\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncesi, yabanc\u0131la\u015fmad\u0131r (ink\u00e2r\u0131n ink\u00e2r\u0131). Burada as\u0131l nokta \u015fuydu: \u0130nsan, kendi uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurmak s\u00fcrecinde, (bunlar kendi bulu\u015flar\u0131 olsa da) kendisi d\u0131\u015fsal, daha sonra kendisini s\u0131n\u0131rlayacak olan bir s\u00fcr\u00fc kurum, kural ve d\u00fc\u015f\u00fcnce yarat\u0131r. Hatta onlar\u0131 anlamayabilir bile. \u00d6rne\u011fin i\u015f dine geldi\u011finde, pek \u00e7ok insan, kendilerinde olmas\u0131n\u0131 en fazla diledikleri nitelikleri bir Tanr\u0131\u2019ya y\u00fckler, daha sonra da kendilerini tam tersine de\u011fersiz, cahil ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz, Tann\u2019y\u0131 ise yetkin, her \u015feyi bilen ve kadiri mutlak olarak g\u00f6r\u00fcrler. Bunu yapan mutsuz ruh, kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki bir varl\u0131\u011fa yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 niteliklerin en az\u0131ndan k\u0131smen insani nitelikler oldu\u011funu g\u00f6remez, Tan- r\u0131\u2019y\u0131 kendisinden tamamen farkl\u0131, daha do\u011frusu kendisinin kar\u015f\u0131t\u0131 bir varl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcr. Hegel\u2019in izleyicilerinden Feuer- bach\u2019a g\u00f6re Tanr\u0131 ve tanr\u0131lar, tamamen insan yarat\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hegel\u2019in ve ba\u015fka pek \u00e7ok filozofun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re, evrenin herhangi bir par\u00e7as\u0131n\u0131n karakteri, onun ba\u015fka b\u00f6l\u00fcmlere ve b\u00fct\u00fcn ili\u015fkileriyle \u00f6ylesine derinden etkilenmi\u015ftir ki, herhangi bir par\u00e7a \u00fczerine, onun b\u00fct\u00fcn i\u00e7indeki yerini belli etmek d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir anlam ileri s\u00fcremeyiz. Bu par\u00e7a, \u00f6b\u00fcr par\u00e7alara ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan, onun b\u00fct\u00fcn i\u00e7indeki yeri konusundaki bir anlat\u0131m, ba\u015fka her par\u00e7an\u0131n b\u00fct\u00fcn i\u00e7indeki yerini belirler. B\u00f6ylece sadece bir do\u011fru anlat\u0131m bulunabilir. B\u00fct\u00fcn\u00fcn do\u011frulu\u011fu d\u0131\u015f\u0131n da hi\u00e7bir do\u011fruluk yoktur. Benzer bi\u00e7imde, b\u00fct\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bi\u0131 \u015fey b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ger\u00e7ek de\u011fildir. Bu b\u00fct\u00fcnc\u00fcl g\u00f6r\u00fc\u015fleri, en ba\u015fla matematikteki ve mant\u0131ktaki geli\u015fmeler yanl\u0131\u015flad\u0131.<\/p>\n
Hegel\u2019e g\u00f6re as\u0131l olan olu\u015ftur. Ger\u00e7ek, ak\u0131lc\u0131d\u0131r ve ak\u0131lc\u0131 olan, ger\u00e7ektir. Diyalekti\u011fin sonraki her evresi, \u00f6nceki b\u00fct\u00fcn cv relerini kapsar. Mutlak olan, olu\u015ftur. Do\u011frulu\u011fa, diyalekti\u011fin b\u00fct\u00fcn basamaklar\u0131n\u0131 a\u015farak ula\u015fabiliriz.<\/p>\n
Hegel, 1800 y\u0131l\u0131nda, evrende yaln\u0131z yedi gezegen\u00a0bulunaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6zde kan\u0131tlayan bir tez sundu. William Shakespeare (1564-1616) Kral Lear adl\u0131 oyununda Soytar\u0131, Krala \u015f\u00f6yle der: \u201cYedi y\u0131ld\u0131z\u0131n yediden \u00e7ok olmamas\u0131 ne g\u00fczel nedendir.\u201d Kral, bilgi\u00e7likle ba\u015f\u0131n\u0131 sallar neden yedi sorusuna yan\u0131t verir: \u201cSekiz de\u011fildir de ondan\u201d der. Soytar\u0131 devam eder: \u201cSizi iyi bir soytar\u0131 olabilirdiniz!\u201d 1 Ocak 1801 g\u00fcn\u00fc -Hegel\u2019in kehanetinin m\u00fcrekkebi kurumadan- sekizinci gezegen, k\u00fc\u00e7\u00fck Seres bulundu.<\/p>\n
Bilginin niteli\u011fi konusundaki kavramlardan biri de ger\u00e7eklik (hakikat) kavram\u0131d\u0131r. Nedir ger\u00e7eklik? Ger\u00e7ekli\u011fi kim biliyor? Hangi ideoloji ya da felsefi ak\u0131m ger\u00e7ekli\u011fin son bilgisine sahip? Newton\u2019\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 Leibniz, do\u011fan\u0131n s\u0131\u00e7ramalar yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u00fcreklilik i\u00e7inde bulundu\u011funu savunuyordu. Ona g\u00f6re iki t\u00fcr ger\u00e7eklik (hakikat) vard\u0131r: \u201cAk\u0131lc\u0131 ger\u00e7eklikler ve olgusal ger\u00e7eklikler.\u201d Ak\u0131lla ula\u015f\u0131lan ger\u00e7eklikler ve olguda var olan ger\u00e7eklikler. Leibniz, ger\u00e7ek bilginin ussalc\u0131 idealini, deneyimden kaynaklanan de\u011fil, idealar \u00fczerine temellenmi\u015f evrensel ve zorunlu do\u011frular\u0131n bir dizgesi olarak kabul etmektedir. Evren, yaln\u0131zca usun yorumlayabilece\u011fi matematiksel-mant\u0131ksal bir d\u00fczendir.<\/p>\n
Felsefeci Ionna Ku\u00e7uradi, \u0130nsan ve De\u011ferleri’nde (1971) do\u011fru bilginin yani \u201chakikatin (ger\u00e7ekli\u011fin) de\u011ferli oldu\u011fu ve bir b\u00fct\u00fcn olarak bilginin, insan de\u011ferlerinden biri oldu\u011fu apa\u00e7\u0131kt\u0131r\u201d der. \u201cGer\u00e7eklik (hakikat), nesnenin bir niteli\u011fi de\u011fil, bilginin bir niteli\u011fidir. Biz, ger\u00e7e\u011fin aray\u0131c\u0131lar\u0131 m\u0131y\u0131z? Hay\u0131r biz ger\u00e7e\u011fin de\u011fil, \u201cger\u00e7ekle tutarl\u0131 bilgi\u201dnin aray\u0131c\u0131s\u0131y\u0131z.\u201d Ku\u00e7uradi, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr:<\/p>\n
\u201cBilgi, \u00e7ok kere bir de\u011fer say\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r; ama \u2018hakikat\u2019, bir de\u011fer say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta ona, \u00e7ok kere yani \u2018hakikat\u2019e en y\u00fcksek de\u011fer olarak bak\u0131lm\u0131\u015f ve o, \u2018iyi\u2019, \u2018Tanr\u0131\u2019 gibi bir e\u015fya olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u2018hakikat\u2019, varolan bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve bir yerde duruyormu\u015f gibi ke\u015ffedilmeye, \u2018bulunmaya\u2019 \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn bile d\u00fcnyada \u2018hakikati arayanlar\u2019 \u00e7oktur!<\/p>\n
Oysa ger\u00e7eklik (hakikat) ne bir g\u00fcl, bir tav\u015fan, ne suyun\u00a0 derecede kaynamas\u0131, ne de insan\u0131n yap\u0131s\u0131yla ilgili bir \u015feydir; dolay\u0131s\u0131yla aran\u0131lacak, ke\u015ffedilecek bir \u015fey de\u011fildir. \u0130nsan realitesiyle ve genel olarak varolanla ilgili ortaya konan her do\u011fru bilgi, bir hakikattir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, hakikat, kendisi var olan bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, realitenin veya genel olarak varl\u0131\u011f\u0131n bir niteli\u011fi de\u011fil, bilginin bir niteli\u011fidir.\u201d<\/p>\n
\u0130\u015fte kavranmas\u0131 gereken nokta buras\u0131. Do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebilece\u011fimiz, 1 ve 0 de\u011ferlerini verebilece\u011fimiz, yani kesin bilgisinden s\u00f6z edebilece\u011fimiz t\u00fcrden fizik nesneler d\u00fcnyas\u0131 yoktur. Baz\u0131lar\u0131, \u2018nesnel bilgi\u2019, \u2018do\u011fru bilgi\u2019 deyince, olay\u0131 oldu\u011fu gibi veren, ayna yans\u0131mas\u0131 bilgi olarak anl\u0131yor. Oysa hi\u00e7bir bilim, b\u00f6ylesi bir bilgi sa\u011flam\u0131yor.<\/p>\n