Holografi, lazer tekni\u011fi kullan\u0131larak yap\u0131lan \u00fc\u00e7 boyutlu bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kaydetme y\u00f6ntemidir. Kelime anlam\u0131 “tam mesaj” ya da “b\u00fct\u00fcn\u00fcn kayd\u0131” olan hologram, bildi\u011fimiz foto\u011fraf \u00e7ekme tekni\u011finden olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. Baz\u0131 \u00f6zel kimyasal maddelerle kaplanm\u0131\u015f olan k\u00fc\u00e7\u00fck plakalar\u0131n \u00fczerine, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc kaydedilmek istenen cismin \u015fekli de\u011fil de, o \u015fekli olu\u015fturan frekanslar\u0131n modeli yans\u0131t\u0131l\u0131r. Bu nedenle bir hologram plakas\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kaydedilen cismin bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne ya da negatifine rastlanmaz. Yaln\u0131zca bir “giri\u015fim a\u011f\u0131 modeli” g\u00f6ze \u00e7arpar. Bu da, buru\u015fturulmu\u015f bir ipek kuma\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne benzer.<\/p>\n
Daha sonra kayd\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 a\u00e7\u0131dan yeni bir lazer \u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6nderildi\u011fi zaman,\u00a0kaydedilen cismin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc yeniden ve \u00fc\u00e7 boyutlu olarak odan\u0131n i\u00e7inde canlan\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 boyutlu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn her taraf\u0131 nettir, \u00e7evresinde dolanarak yan\u0131m ve arkas\u0131n\u0131 g\u00f6rmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak b\u00fct\u00fcn bu \u00f6zelliklerine ra\u011fmen, elinizi uzatt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bir bo\u015fluk ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Yani ortada asl\u0131nda \u00f6yle bir cisim ya da g\u00f6r\u00fcnt\u00fc yoktur, olu\u015fan \u015fekil bir g\u00f6z yan\u0131lmas\u0131 gibidir, sanald\u0131r ve ger\u00e7ek de\u011fildir. Ama yine de g\u00f6z\u00fcm\u00fcze g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve ana \u0131\u015f\u0131n kayna\u011f\u0131ndan gelen \u0131\u015f\u0131nla ayd\u0131nlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (pozlandmld\u0131\u011f\u0131) s\u00fcrece de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n
Hologram\u0131n geli\u015fimini sa\u011flayan matematiksel temeller, 1947 y\u0131l\u0131nda, bu bulu\u015fu ile Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc kazanan Dennis Gabor taraf\u0131ndan at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Elektron mikroskobunu geli\u015ftirmek amac\u0131yla yola \u00e7\u0131kan Gabor, holografi konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 18. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Frans\u0131z bilim adam\u0131 Jean B.J. Fourier’in matematiksel hesaplama y\u00f6ntemine dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Fourier’in bulu\u015fu, her t\u00fcrl\u00fc (basit ya da karma\u015f\u0131k) yap\u0131y\u0131, kendi dalga boylar\u0131na indirgemek temeline dayan\u0131yordu. Onun matematiksel form\u00fclleri sayesinde, cisimleri dalga boyu modellerine \u00e7evirmek, sonra da yine as\u0131l \u015fekillerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn oluyordu. Bu t\u0131pk\u0131, televizyon kameras\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekimlerde, cisimleri elektromanyetik frekanslara \u00e7evirerek kaydetmesine (ve g\u00f6ndermesine), bu kayd\u0131n da televizyon cihaz\u0131 taraf\u0131ndan tekrar \u00e7ekimi yap\u0131lan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye (cisme) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine benzemektedir. Fourier’in yapt\u0131\u011f\u0131 da, ayn\u0131 olu\u015fumun matematiksel form\u00fcllerini ortaya koymakt\u0131. Bu nedenle cisimleri frekanslar\u0131na \u00e7evirmek ve sonra tekrar eski haline getirmek i\u015flemine “Fourier Analizi” ya da “Fourier Transformasyonlar\u0131” ad\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Fourier Transformasyonlar\u0131 Gabor’a, herhangi bir cismin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc, karma\u015f\u0131k bir frekanslar demeti olarak hologram plakas\u0131n\u0131n \u00fczerine yans\u0131tma imk\u00e2n\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Sonra da bu frekans kayd\u0131ndan olu\u015fan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc, tekrar ayn\u0131 cismin bilinen g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek form\u00fcller de yine Fourier e\u015fitliklerinde yer almaktayd\u0131.<\/p>\n
Daha sonralar\u0131 1960’da Maiman, lazer kullanmay\u0131 ba\u015fararak, Hologram tekni\u011finde yeni bir sayfa a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 1962’de Leith ve Upatnisek adl\u0131 iki ara\u015ft\u0131rmac\u0131, kaydedilen \u0131\u015f\u0131n\u0131n yan\u0131na, ikinci bir \u0131\u015f\u0131n dalgas\u0131 eklemeyi ba\u015farm\u0131\u015flar ve b\u00f6ylece ger\u00e7ek ve yapay g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri birbirlerinden ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Hologram\u0131n kaydedildi\u011fi plakalar genelde, bir cam tabakas\u0131n\u0131n \u00fczerine \u0131\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131 ince taneli g\u00fcm\u00fc\u015f tuzlar\u0131ndan olu\u015fan bir em\u00fclasyon kaplanarak elde edilir. Bu levha \u00fczerine birbirinden farkl\u0131 bir ka\u00e7 cismi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Duyarl\u0131 tabakas\u0131 kal\u0131n olan levhalar \u00fczerine ise, 200 civar\u0131nda kay\u0131t yap\u0131labilir. Kay\u0131t bittikten sonra bu plakalar t\u0131pk\u0131 bir dia foto\u011fraf\u0131 gibi banyo edilirler. Geli\u015fen teknoloji ile birlikte silinip, yeniden kay\u0131t yap\u0131labilen, an\u0131nda g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verebilen hologram plakalar\u0131 da \u00fcretilmi\u015ftir. Bu plakalar\u0131n yap\u0131m\u0131nda, \u0131\u015f\u0131\u011fa tutulunca k\u0131r\u0131lma indisi ve kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fen polimerler, renk de\u011fi\u015ftiren fotokromikler ve kuvvetli bir \u0131\u015f\u0131n ile yerel olarak \u0131s\u0131nan termik filmler, termo plastikler ve elektro-optik kristaller kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6nceleri yaln\u0131zca laboratuarlarda kullan\u0131lan bir teknik olan hologram, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde giderek daha \u00e7ok tan\u0131nmakta ve geli\u015fen teknikle paralel olarak, g\u00fcnl\u00fck kullan\u0131ma dek hayat\u0131n i\u00e7ine girmektedir. Hologram plakalar\u0131ndan olu\u015fan sanat sergileri a\u00e7\u0131lmakta, tiyatro oyunlar\u0131nda dekor olarak kullan\u0131lmakta, hatta sinema filmlerinde b\u00fcy\u00fck ve kalabal\u0131k sahnelerin \u00e7ekiminde i\u015fe yaramaktad\u0131r. Sanat d\u00fcnyas\u0131nda ar\u015fiv kay\u0131tlar\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. As\u0131llar\u0131 m\u00fczede dururken, d\u00fcnyan\u0131n her yerinde de\u011ferli eserlerin hologramlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile sergilenmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n
Mimaride, maketleri bro\u015f\u00fcrlere basmak yerine, k\u00fc\u00e7\u00fck ve rahat ta\u015f\u0131nabilir hologramlar ile m\u00fc\u015fterilere \u00e7ekici g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler sunulabilir. Hologram kullan\u0131m\u0131 ile reklamc\u0131l\u0131k alan\u0131nda da sonsuz imk\u00e2nlar a\u00e7\u0131labilir. Kuyumcular art\u0131k, k\u0131ymetli mallar\u0131n\u0131 i\u00e7eride, kasada tutarken, vitrine o mallar\u0131n hologram\u0131n\u0131 koyacaklard\u0131r. Teknik haberle\u015fmede optik lifler aras\u0131 ge\u00e7i\u015fte yine hologram kullan\u0131lmaktad\u0131r. U\u00e7aklarda pilotlara kolayl\u0131k sa\u011flanmasi i\u00e7in hologramdan yararlanma, bir s\u00fcredir uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Hologram\u0131n kullan\u0131m alanlar\u0131 daha \u00e7ok teknik konularda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Opto – elektronik kristaller kullan\u0131larak \u00fcretilen hologram plakalar\u0131nda, cismin kendisi ile ba\u015fka bir anda \u00e7ekilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc (ya da iki ayr\u0131 andaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc) \u00fcst \u00fcste\u00a0getirmek m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. B\u00f6ylelikle metal\u00fcrjide, u\u00e7ak par\u00e7alar\u0131n\u0131n ve oto lastiklerinin kontrol\u00fcnde ve benzeri bir \u00e7ok yerde i\u015fe yaramaktad\u0131r. Bu teknikte, \u00f6nce cismin serbest haldeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc kaydedilir. Sonra cisim “y\u00fcklenir” ve o anda plaka \u00fczerine yeniden bir hologram kayd\u0131 yap\u0131l\u0131r. Cismin diren\u00e7 noktas\u0131na ula\u015f\u0131l\u0131nca, bir de\u011fi\u015fim ya da bir \u00e7atlama olur. O anda, cismin ilk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc ile ikincisi birbirleriyle \u00e7ak\u0131\u015fmaz olur. B\u00f6ylelikle denenen cismin en zay\u0131f yeri ve de pratik direnci saptanabilir. S\u00fcrt\u00fcnme sonucunda olu\u015fan a\u015f\u0131nmalar\u0131n tesbit edilmeleri de yine ayn\u0131 bi\u00e7imde, hologramdaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin \u00e7ak\u0131\u015f\u0131p, \u00e7ak\u0131\u015fmamas\u0131 ile belirlenir. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn farkl\u0131la\u015fmas\u0131 nedeniyle, o yerde a\u00e7\u0131kl\u0131 ve koyulu e\u011fri \u015feritler belirir. \u0130\u015fte oras\u0131 a\u015f\u0131nman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerdir. B\u00f6yle b\u00fcy\u00fck hacimli cisimleri, ba\u015fka hi\u00e7 bir teknikle, bu kadar m\u00fckemmel olarak kontrol etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmalarda hologram\u0131n tercih edilme nedeni, bu tekni\u011fin, incelenen olay\u0131 inceleme s\u0131ras\u0131nda etkileyip, de\u011fi\u015ftirmemesindendir. \u00d6rne\u011fin bir alevin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131, bas\u0131nc\u0131n\u0131 ya da h\u0131z\u0131m \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fcm aleti aleve sokulursa, alevle alet kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerini etkiler ve s\u0131cakl\u0131k, bas\u0131n\u00e7 ya da h\u0131z de\u011fi\u015fir. Yani do\u011fru bir \u00f6l\u00e7\u00fcm yapmak m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Hologram kullan\u0131lmas\u0131 halinde ise, \u00f6l\u00e7\u00fcm i\u00e7in \u0131\u015f\u0131n dalgalar\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Bu da ortam\u0131 etkilemez ve \u00d6l\u00e7\u00fcm\u00fc pek bozmaz.<\/p>\n
Hologram, k\u00fc\u00e7\u00fck ay\u0131rt etme limitleri ile b\u00fcy\u00fck bir alan derinli\u011fini ayn\u0131\u00a0anda ger\u00e7ekle\u015ftirir. Bu nedenle \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u00e7ok h\u0131zl\u0131 par\u00e7alar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 deneylerde de kullan\u0131l\u0131r. Parf\u00fcmlerde eriyik i\u00e7indeki par\u00e7alar\u0131n homojen olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, otomobil motorlar\u0131ndaki yanma odas\u0131na p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclen yak\u0131t taneciklerinin da\u011f\u0131l\u0131m \u015fekli ve benzeri bir \u00e7ok test, b\u00f6ylesi deneylerle kontrol edilir. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 kalite kontrol\u00fcnde, baz\u0131lar\u0131 da giderlerde bir tasarruf sa\u011flayabilmek amac\u0131yla devreye sokulur. Ayr\u0131ca bilgilerin stoklan\u0131p saklanmas\u0131 ve optik sistemlerdeki hatalar\u0131n d\u00fczeltilmesi gibi alanlar da, hologram\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yararlar kapsam\u0131na girer.15 Bu \u00f6rnekleri uzatmak m\u00fcmk\u00fcn. Ama bizim bu \u00e7al\u0131\u015fmadaki amac\u0131m\u0131z, hologram konusunu tan\u0131tmak ve onun insan\u0131 ve evreni anlamam\u0131zda yaratt\u0131\u011f\u0131 f\u0131rsatlar\u0131 ortaya koymakt\u0131r. Bu nedenle \u00f6rnekleri ve kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131 s\u0131ralamaya son veriyoruz.<\/p>\n
\u015e\u00fcphesiz ki, teknoloji geli\u015ftik\u00e7e hologram\u0131n kullan\u0131m alanlar\u0131\u00a0 ve sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yararlar da artacak. \u0130nsanlara daha iyi, daha g\u00fczel ve daha geli\u015fmi\u015f bir hayat sa\u011flama \u00e7abalan i\u00e7indeki yeri de sa\u011flamla\u015facak.<\/p>\n