Stefan Zweig’\u0131n ba\u015feseri say\u0131labilecek bu kitab\u0131 elime ald\u0131\u011f\u0131m gibi bitirdim. Zweig’la tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m, Satran\u00e7’tan daha \u00f6ncelere dayan\u0131yordu. ‘ Korku’ adl\u0131 uzun \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc de son sayfas\u0131na kadar nefes almadan okumu\u015ftum. Satran\u00e7, Zweig’a olan hayranl\u0131\u011f\u0131m\u0131 peki\u015ftirdi.<\/p>\n
E\u015fiyle, Brezilya’da ge\u00e7irdi\u011fi son g\u00fcnlerini anlatan Laurent Seksik’in roman\u0131 ‘Stefan Zweig’\u0131n Son G\u00fcnleri’nde sevgilisi Lotte’yle Gestapo’dan ka\u00e7\u0131\u015flar\u0131n\u0131 okumu\u015f ve onlar\u0131n hayatlar\u0131na daha derin bir bak\u0131\u015fla atabilmi\u015ftim. Pe\u015finden kovalayan Nazi tehdidi d e olsa \u00fclkesinden ka\u00e7m\u0131\u015f olman\u0131n verdi\u011fi vicdan azab\u0131n\u0131n etkisindeyken, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnlerinde tamamlad\u0131\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fclerden biri Satran\u00e7.<\/p>\n
Protagonist, yani yazar\u0131n satran\u00e7 tahtas\u0131ndaki siyah karakter olarak kar\u015f\u0131s\u0131nda duran Mirko Czentovic, satranca d o\u011fu\u015ftan yetene\u011fi olan, asl\u0131nda satran\u00e7tan ba\u015fka bir \u015feye kafas\u0131 basmayan bir yar\u0131m ak\u0131ll\u0131 dehad\u0131r. Onun kar\u015f\u0131s\u0131ndaki adam ise Dr. B., Naziler taraf\u0131ndan g\u00f6rd \u00fc\u011f\u00fc psikolojik i\u015fkence sonucu kitaptaki deyimle ‘entelekt\u00fcel \u00f6l\u00fcm\u00fc’ ya\u015fam\u0131\u015f, pratikte de\u011fil teoride satran\u00e7 sanat\u0131nda ustala\u015fm\u0131\u015f biridir. Naif anlat\u0131c\u0131m\u0131z ve Mr. Connor, Mirko’ya meydan okuduktan sonra Dr. B.’nin olaya dahil olmas\u0131yla bir rekabeti ba\u015flat\u0131r ve roman\u0131n sonuna kadar soru i\u015faretleriyle ve ak\u0131l oyunlar\u0131n\u0131n etkisiyle s\u00fcr\u00fckleniriz.<\/p>\n
Kitaptaki merak unsuru, ilk andan son ana kadar dimdik ayakta tutuyor okuyucuyu. Kitab\u0131, nereye giderseniz gidin, elinizden b\u0131rakam\u0131yorsunuz. T\u00fcm karakterlerin i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131na Zweig’\u0131n detayl\u0131 ve yormayan anlat\u0131m\u0131yla rahatl\u0131kla dahil olabiliyorsunuz. O kadar ki Zweig da Avusturyal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in onun bu hikayede anlat\u0131lanlar\u0131 New York’tan Buenos Aires’e giden bir gemide ger\u00e7ekten ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131na var\u0131yorum. Bilmiyorum, herhangi bir ger\u00e7eklik pay\u0131 var m\u0131; fakat Zweig, her an\u0131 ger\u00e7ekten ya\u015fanm\u0131\u015f gibi aktarabiliyor.<\/p>\n
Yazar\u0131n insanlar\u0131n i\u00e7 d \u00fcnyas\u0131na girebilme yetene\u011fini, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin Freud’la ba\u015flayan Jung ve Adler ile ilerleyen psikolojik tahlillerine dayand\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn. Dr. B. ‘nin kendi ‘entelekt\u00fcel \u00f6l\u00fcm’\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda verdi\u011fi tepki, Adler’in \u00e7aresiz d urumlarda insanlar\u0131n verdi\u011fini iddia etti\u011fi mant\u0131ks\u0131z gibi g\u00f6z\u00fcken; ama insan\u0131 ayakta tutan tepkilerden biri gibi duruyor. O nun kar\u015f\u0131s\u0131ndaysa, mant\u0131\u011f\u0131 ve toplumun takdir etti\u011fi zekas\u0131yla Czentovic. \u0130kisinin m\u00fccadelesinde kim kazanacak?<\/p>\n
Satran\u00e7tan az anlasan\u0131z bile sizi i\u00e7ine \u00e7ekip olaya katacak g\u00fc\u00e7te bir kitap Satran\u00e7. Be\u011fenmed i\u011fim tek y\u00f6n\u00fc k\u0131sa olmas\u0131 diyece\u011fim ki bu da bir kusur d e\u011fil, yazar\u0131n tercihi. Hikaye bittikten sonra d evam\u0131n\u0131 merak etmedim de\u011fil. Czentovic kariyerinde nas\u0131l bir noktaya geldi, Dr. B. ne yapt\u0131 sonras\u0131nda? Karakterlerinin geleceklerini merak ettirecek kadar onlar\u0131 canl\u0131 k\u0131labiliyorsa bir yazar, yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n kukla ustas\u0131 olmaktansa o d\u00fcnyan\u0131n tanr\u0131s\u0131 olmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f d emektir benim i\u00e7in. Bu y\u00fczden Zweig i\u00e7in 20.yy. ‘\u0131n en b\u00fcy\u00fck yazarlar\u0131ndan biridir diyebilirim \u00e7ok rahatl\u0131kla. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrg\u00fcn ya\u015fama ra\u011fmen, belki de bu hayattan ka\u00e7\u0131\u015f olarak bilin\u00e7li se\u00e7ti\u011fi ve s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn besledi\u011fi kalemiyle, \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ruhunu en iyi \u015fekilde yans\u0131tan ender yazarlardan biri ve bu kitap da onun kaleminden d amlayan son m\u00fcrekkep d amlas\u0131 olarak edebiyat tutkunu herkesin okumas\u0131 gereken bir ba\u015fyap\u0131t. “Siyah olan Ben, beyaz olan Ben’in yapaca\u011f\u0131 her hamleyi heyecanla bekliyordu . . .<\/p>\n
Elime ald\u0131\u011f\u0131m andan b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m ana dek ge\u00e7en s\u00fcrede akl\u0131mda ne tek bir mekan ne de tek bir karakter kalm\u0131\u015ft\u0131. Kitab\u0131n s\u00fcr\u00fckleyici oldu\u011fu do\u011fruydu; fakat i\u00e7inde siz fark etmeseniz de asl\u0131nda birden fazla hikaye olan bu kitab\u0131 akl\u0131n\u0131zda belirti bir odak noktas\u0131na yerle\u015ftirerek okuman\u0131z imkans\u0131zd\u0131. Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla Stefan Zweig kar\u0131s\u0131 ile birlikte \u00f6lmeden \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131 bu kitab\u0131 hayat\u0131 boyunca ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre kadar k\u0131sa tutmak istemi\u015f; ama ayn\u0131 zamanda ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatacak kadar dolu olmas\u0131 i\u00e7in de \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
E\u011fer kendini karakterle \u00f6zle\u015ftirmekten keyif al\u0131p hikaye boyunca o karakterin pe\u015finden gitmek isteyen bir okuyucu iseniz bu kitab\u0131 okurken beklentinizi d\u00fc\u015f\u00fck tutman\u0131z gerekebilir. Bunun sebebi 70 sayfal\u0131k bu kitab\u0131n i\u00e7inde birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 3 karakter i\u00e7eriyor olmas\u0131. Siz daha kendinizi hangi karaktere daha yak\u0131n hissedece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken bitiveriyor kitap. Ayn\u0131 zamanda karakterlerin ge\u00e7mi\u015flerini sadece kitaptaki ana olayla ba\u011flant\u0131 kuracak kadar \u00f6\u011frendi\u011fimiz i\u00e7in kendinizi belirli bir karaktere yak\u0131n hissederek kitaba devam etmeniz zorla\u015f\u0131yor. Ana karakterlerimizden Dr. B.’nin ad\u0131n\u0131 kitap boyunca \u00f6\u011frenememek de bu ba\u011f\u0131 kurmay\u0131 zorla\u015ft\u0131ran; fakat kitab\u0131n gizemini artt\u0131rarak sizi yine de okumaya sevk eden di\u011fer bir etken.<\/p>\n
Satran\u00e7 oyunu do\u011fas\u0131 gere\u011fi i\u00e7erdi\u011fi kurallar\u0131 ile etraf\u0131 tellerle \u00e7evrili bir ger\u00e7eklik yarat\u0131yor. Zweig’\u0131n Satran\u00e7’\u0131 anlat\u0131rken kulland\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mlardan birka\u00e7\u0131 demek istedi\u011fimi daha iyi anlatacakt\u0131r. Zweig”\u0131n s\u00f6zleriyle: “Satran\u00e7, insano\u011flunun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp buldu\u011fu oyunlar aras\u0131nda rastlant\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fcs\u00fcne kar\u015f\u0131 koyar. Satran\u00e7, bir bilim, bir sanatt\u0131r. Hem \u00e7ok eski hem de yepyeni, d\u00fczene\u011fi hem mekanik hem de d\u00fc\u015f g\u00fcc\u00fcne ba\u011fl\u0131, hem sabit geometrik bir alanla s\u0131n\u0131rl\u0131 hem de bile\u015fimleri s\u0131n\u0131rs\u0131z, hem s\u00fcrekli geli\u015fen hem de k\u0131s\u0131r, hi\u00e7bir \u015feye g\u00f6t\u00fcrmeyen bir d\u00fc\u015f\u00fcnme, hi\u00e7 bir \u015feyi hesaplamayan bir matematik, yap\u0131tlar\u0131 olmayan bir sanat, maddesi olmayan bir mimari, bununla birlikte varl\u0131\u011f\u0131yla birlikte b\u00fct\u00fcn kitap ve yap\u0131tlardan daha dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011fu su g\u00f6t\u00fcrmez bir oyundur satran\u00e7. Ba\u015flang\u0131c\u0131 ve sonu nerededir? Her \u00e7ocuk onun temel kurallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenebilir, her acemi onda \u015fans\u0131n\u0131 dener; ama yine de bu de\u011fi\u015fmez dar karenin i\u00e7inde \u00f6zel ustalar yarat\u0131r satran\u00e7. ”<\/p>\n
\u0130\u015fte tam da bu sebepten, satranc\u0131n kesin ve su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ekli\u011fe sahip oldu\u011funu anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z anda elinizde tuttu\u011funuz roman\u0131n sadece kurgudan olu\u015fan kelimeler b\u00fct\u00fcn\u00fc olmas\u0131 rahats\u0131z
\nedici olabiliyor.<\/p>\n
okuyucunun hikayeyi okudu\u011fu s\u0131rada, daha kitab\u0131 bitirmeden, bu olay\u0131n hikayenin belkemi\u011fi oldu\u011funu anlamas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Bu denli can al\u0131c\u0131 bir olay kafam\u0131zda olu\u015fan ger\u00e7eklik ve rastlant\u0131ya yer vermeyen ak\u0131\u015f i\u00e7inde yerini bir t\u00fcrl\u00fc bulam\u0131yor. Sorgulay\u0131c\u0131 zihin merak ediyor, sorgusunu bekleyen bir h\u00fck\u00fcml\u00fc paltoda duran ceket cebinden bir kitap a\u015f\u0131rabilir mi ger\u00e7ekten? Kitaba devam etmek i\u00e7in hikayenin kurgudan olu\u015ftu\u011funu hat\u0131rlayan zihin, merak duygusu ile bu k\u00fc\u00e7\u00fck ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 olay\u0131 \u00f6rtbas ediyor ve okumaya devam ediyor tabi.<\/p>\n
Bilin\u00e7alt\u0131n\u0131zda k\u00fc\u00e7\u00fck bir sava\u015fa yol a\u00e7an bu kitab\u0131n kitlesi ger\u00e7ek\u00e7iler, sorgulay\u0131c\u0131lar, materyalistler de\u011fil; fakat hayalperestler ve fantastik d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inde kaybolanlar da de\u011fil. Belirli bir alana s\u0131\u011fd\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu kitab\u0131n okuyucusu ne olursa olsun merak duygusuna sahip olup devam edenler. Benim gibi kitap boyunca hikayenin kurgusu i\u00e7in gerekli olan rastlant\u0131sal olaylar\u0131n dikkatinizi da\u011f\u0131tmas\u0131na izin vermezseniz zevkli bir 70 sayfa sizi bekliyor olabilir. Bunun i\u00e7in kitab\u0131 elinize almadan \u00f6nce ger\u00e7eklerinizi bir kenara koyman\u0131z\u0131 tavsiye ediyor ve iyi okumalar diliyorum.<\/p>\n