{"id":35174,"date":"2025-03-13T02:50:57","date_gmt":"2025-03-12T23:50:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.e-kutuphane.com.tr\/?p=35174"},"modified":"2025-03-13T02:50:57","modified_gmt":"2025-03-12T23:50:57","slug":"celali-isyanlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/celali-isyanlari\/","title":{"rendered":"Celali \u0130syanlar\u0131"},"content":{"rendered":"

Celali ad\u0131 nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<\/span><\/h3>\n

Yavuz Sultan Selim zaman\u0131nda meydana gelen bir isyan b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 tarihine damgas\u0131n\u0131 vurdu. Bozoklu (Yozgatl\u0131) Celal adl\u0131 bir timarl\u0131 sipahi \u015feyh\u00adli\u011fini il\u00e2n edip, etraf\u0131na binlerce adam toplam\u0131\u015ft\u0131. Tokat\u2019\u0131n Turhal il\u00e7esinde bir ma\u011farada ya\u015fayan Celal\u2019in etraf\u0131ndaki insan say\u0131s\u0131 20 bine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Celal, yan\u0131ndakilere kendisinin Mehdi oldu\u011fu s\u00f6yl\u00fcyordu. \u015eah Veli \u00fcnvan\u0131n\u0131 alan Bozoklu Celal, Tokat-Sivas havalisinde hakimiyet kurunca Osmanl\u0131 y\u00f6neticileri harekete ge\u00e7ti.<\/span><\/p>\n

Merkezden Celal\u2019in \u00fczerine Vezir Ferhad Pa\u015fa g\u00f6nderildi. Dulkadir Beyi \u015eehsuvaro\u011flu Ali Bey\u2019e de ona kat\u0131lmas\u0131 emredildi. \u00dczerine g\u00f6nderilen kuv\u00advetlerle ba\u015fa \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlayan Bozoklu Celal, Sivas\u2019a do\u011fru hareket etti. \u0130ran\u2019a ka\u00e7\u0131yordu. Ferhad Pa\u015fa\u2019n\u0131n Celal\u2019e yeti\u015fememesi \u00fczerine, onu ka\u00e7\u0131rmamak isteyen \u015eehsuvaro\u011flu Ali Bey asilerin Erzincan civar\u0131nda \u00f6n\u00fcn\u00fc kesti. 1519\u2019da meydana gelen sava\u015fta asiler ma\u011flup edildi, reisleri Celal de \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/span><\/p>\n

\u0130syan bitmi\u015fti. Ama ad\u0131 yadig\u00e2r kald\u0131. Bozoklu Celal\u2019in isyan\u0131 Osmanl\u0131 literat\u00fcr\u00fcne yeni bir ismi katt\u0131. Bu tarihten sonra Anadolu\u2019da isyan edenlere Celal\u2019e nispetle \u201ccelali\u201d denildi. Celaliler i\u00e7in, ayr\u0131ca \u201ce\u015fk\u0131ya\u201d, \u201ct\u00fcredi e\u015fk\u0131yas\u0131\u201d adlar\u0131 da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Celali isyanlar\u0131 ne zaman oldu?<\/span><\/h3>\n

Bozoklu Celal\u2019in isyan\u0131ndan sonra Kanun\u00ee d\u00f6neminde benzeri ayaklanmalar olduysa da<\/span>\u00a0\u201cCelali isyanlar\u0131\u201d<\/span>\u00a0ad\u0131 ile an\u0131lan as\u0131l e\u015fk\u0131yal\u0131k faaliyetleri 1596-1610 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda meydana geldi.<\/span><\/p>\n

1593\u2019te Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu Avusturya ile 13 y\u0131l s\u00fcrecek bir sava\u015fa gi\u00adri\u015fmi\u015fti. Avusturya ile yap\u0131lan 13 y\u0131l sava\u015flar\u0131n\u0131n as\u0131l sebebi Eflak ve Erdel gibi Osmanl\u0131 ia\u015fesinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan topraklar\u0131n kaybedilmemesi i\u00e7indi. Ancak bu d\u00f6nemde asker\u00ee sistemde meydana gelen de\u011fi\u015fiklikler Avus\u00adturya ile sava\u015fmay\u0131 art\u0131k pahal\u0131 ve zor bir h\u00e2le getirmi\u015fti. Bu sava\u015flar s\u0131ras\u0131nda \u00f6zellikle ekonomik a\u00e7\u0131dan zor durumda olan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, piyade asker ihtiyac\u0131n\u0131 Anadolu\u2019daki i\u015fsiz gen\u00e7lerden sa\u011flamaya ba\u015flad\u0131. Yeni asker\u00ee sistem gere\u011fi ok ve k\u0131l\u0131\u00e7la sava\u015fan s\u00fcvarinin yerini t\u00fcfekli piyade almaktayd\u0131. Bu y\u00fczden timarlar azalt\u0131l\u0131p, t\u00fcfekli asker istihdam\u0131na y\u00f6nelindi. Ayr\u0131ca ta\u011f\u015fi\u015f (paran\u0131n de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrme) ve timarlar\u0131n zengin ki\u015filere sat\u0131lmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden de bir\u00e7ok timarl\u0131 sipahi timar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. \u0130\u015fsiz kalan timarl\u0131 sipahiler 25-50\u2019\u015fer ki\u015filik gruplar h\u00e2linde levend denilen haydut \u00e7eteleri olu\u015fturup, e\u015fk\u0131yal\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131lar.<\/span><\/p>\n

Timarl\u0131 sipahilerin yerini yava\u015f yava\u015f alan sekban adl\u0131 t\u00fcfekli askerlerin say\u0131s\u0131 sava\u015f zaman\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 art\u0131yordu. Devlet, sancakbeyi ve beylerbeyileri yeni asker\u00ee sistem gere\u011fi bu t\u00fcr sekban b\u00f6l\u00fckleri bulundurmaya te\u015fvik etmekteydi. Sava\u015f bitti\u011finde i\u015fsiz kalan bu gruplar e\u015fk\u0131yal\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Ayr\u0131ca yeni\u00e7eriler gibi imtiyazl\u0131 olmak isteyen sekbanlar s\u0131k s\u0131k problem \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck celali isyanlar\u0131 Ha\u00e7ova Sava\u015f\u0131\u2019ndan (1596) sonra meydana geldi. Bu zaferden sonra veziriazam olan C\u0131\u011falaz\u00e2de Sinan Pa\u015fa orduyu disiplin alt\u0131na almak i\u00e7in \u00e7ad\u0131r\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne gelmeyecek herkesi asker ka\u00e7a\u011f\u0131 sayaca\u011f\u0131n\u0131 il\u00e2n etti. Asker ka\u00e7aklar\u0131 yakaland\u0131klar\u0131nda idam edilecek, mallar\u0131 da hazineye kaydedilecekti. Sava\u015fa gelmelerine ra\u011fmen d\u00fczensizlik y\u00fcz\u00fcnden ordudan ayr\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan ve say\u0131lar\u0131 25-30 bin ki\u015fiye ula\u015fan askerler, bu emir \u00fczerine korkudan ka\u00e7arak Anadolu\u2019da e\u015fk\u0131yal\u0131k yapan gruplara kat\u0131ld\u0131lar.<\/span><\/p>\n

Celaliler Karayaz\u0131c\u0131 Abd\u00fclhalim gibi yetenekli bir lider bulunca olduk\u00e7a tehlikeli hale geldiler. Karayaz\u0131c\u0131, sava\u015fa gitmek istemeyen ve asker ka\u00e7a\u011f\u0131 olan gruplar\u0131 etraf\u0131nda toplad\u0131. 1598\u2019den itibaren b\u00fcy\u00fck celali topluluklar\u0131 kasaba ve \u015fehirlere sald\u0131rmaya ba\u015flad\u0131lar. Orta Anadolu ve Mara\u015f civar\u0131nda hakimiyet kurdular. 1602\u2019de Karayaz\u0131c\u0131\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra b\u00fct\u00fcn Anadolu\u2019ya yay\u0131ld\u0131lar.<\/span><\/p>\n

Celali isyanlar\u0131n\u0131n sebepleri nelerdir?<\/span><\/h3>\n

Celali isyanlar\u0131 genellikle Ha\u00e7ova sava\u015f\u0131ndan sonra askerden ka\u00e7anlar\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u011flan\u0131rsa da, bu do\u011fru de\u011fildir. XVI. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda \u0130ran (1578-1590) ve Avusturya (1593-1606) ile giri\u015filen ve uzun s\u00fcren harpler Osmanl\u0131 d\u00fczenini iyice y\u0131pratm\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca XVI. y\u00fczy\u0131ldaki a\u015f\u0131r\u0131 n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ve enflasyon Osmanl\u0131 d\u00fczenini tamam\u0131yla alt \u00fcst etti. XVI. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda bu bahsetti\u011fimiz sebeplerden meydana gelen buhran ortam\u0131 celalili\u011fi ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. \u0130\u015fsiz sekban ve leventler, timar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f sipahiler, ge\u00e7inemedi-\u011finden k\u00f6y\u00fcn\u00fc terkeden gen\u00e7ler ve sistem \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnden okullar\u0131n\u0131 b\u0131rakmak zorunda kalan medrese \u00f6\u011frencileri (suhteler) celali oldular. Celali isyanlar\u0131n\u0131n geni\u015flemesinin \u00f6nemli bir sebebi de t\u00fcfe\u011fin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131 tarihle\u00adrinde\u00a0<\/span><\/p>\n

t\u00fcfeng e\u015fk\u0131ya eline d\u00fc\u015f\u00fcp, celalili\u011fin meydana gelmesine ve memleket ihtilaline sebep oldu\u201d ifadeleri s\u0131k s\u0131k ge\u00e7er.<\/span><\/p>\n

Bu isyanlar yaln\u0131z Osmanl\u0131\u2019ya mahsus de\u011fildir. XVI. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda Avrupa\u2019n\u0131n bir\u00e7ok yerinde geleneksel d\u00fczenin ve ekonomik yap\u0131n\u0131n bozul\u00admas\u0131yla bu t\u00fcr isyanlar g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131ca d\u00fcnya ikliminde meydana gelen de\u011fi\u015fiklikler, uzun s\u00fcreli kurakl\u0131klar ya\u015fanmas\u0131 bu isyanlar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Celali isyanlar\u0131 nas\u0131l bast\u0131r\u0131ld\u0131?<\/span><\/h3>\n

Safevi h\u00fck\u00fcmdar\u0131 \u015eah Abbas\u2019\u0131n Osmanl\u0131lar\u2019\u0131 ma\u011flup edip, Do\u011fu Anadolu kap\u0131lar\u0131na dayanmas\u0131 celali isyanlar\u0131n\u0131 iyice art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Celali isyanlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemlileri Orta Anadolu\u2019da Kalendero\u011flu, Suriye\u2019de Canbolato\u011flu ayaklan\u00admalar\u0131yd\u0131. Ancak 1608 yaz\u0131nda Kuyucu Murad Pa\u015fa liderli\u011findeki b\u00fcy\u00fck bir orduyla celali isyanlar\u0131 sona erdirildi. Kuyucu Murad Pa\u015fa\u2019n\u0131n e\u015fk\u0131ya takibi ve sonras\u0131nda celali bakiyelerini temizlemek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 tefti\u015fler esnas\u0131nda binlerce insan celali olduklar\u0131 gerek\u00e7esiyle \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/span><\/p>\n

Celalilerin aralar\u0131nda bir birli\u011fin olmamas\u0131, halk\u0131n kendilerine d\u00fc\u015fman olmas\u0131 ve meydan sava\u015flar\u0131nda Osmanl\u0131 ordular\u0131na kar\u015f\u0131 koyacak durumda olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in yenilmi\u015flerdi.<\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131 y\u00f6netimi celalileri ya kuvvet kullanarak ya da makam, mevki vererek ortadan kald\u0131rma yoluna gitmi\u015ftir. Baz\u0131 T\u00fcrk tarih\u00e7ileri, Osmanl\u0131lar\u2019\u0131n e\u015fk\u0131yalar\u0131 affedip, devlet kademelerinde g\u00f6rev vermesini acizlik olarak yo\u00adrumlarken, Karen Barkey isimli bir Amerikal\u0131 sosyolo\u011fun Fransa ile Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu mukayese ederek yapt\u0131\u011f\u0131 incelemede e\u015fk\u0131yalar\u0131n aff\u0131n\u0131n ve bir makam verilmesinin, devletin aczini de\u011fil, kuvvetini ve idaresini s\u00fcrd\u00fcrme kabiliyetini g\u00f6sterdi\u011fi sonucuna var\u0131lmaktad\u0131r. Fransa\u2019da merkez-kenar den\u00adgesindeki ciddi kaymalardan dolay\u0131 isyanlar meydana gelmi\u015f ve bu isyanlar zorla bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ise toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7o\u011funu manip\u00fcle ederek, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck isyanlar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir. E\u015fk\u0131yalar\u0131 af\u00adfederek, devlet kademelerinde g\u00f6revlendirmi\u015f, b\u00f6ylece kenardaki kuvvetlerin merkez i\u00e7erisinde erimesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131lar\u2019\u0131n tarz\u0131 hem daha insan\u00ee, hem de daha devlet menfaatinedir.<\/span><\/p>\n

Suraiya Faroqhi\u2019nin Osmanl\u0131lar\u2019\u0131n hac g\u00fczerg\u00e2h\u0131nda e\u015fk\u0131yal\u0131k yapan bedevilerle anla\u015fmas\u0131n\u0131 izah\u0131 da ayn\u0131 \u015fekildedir. \u00c7\u00f6lde e\u015fk\u0131yal\u0131k yapan be\u00addevilere baz\u0131 hediyeler verilmek suretiyle, fazla bir kuvvet bulundurulmadan hac yolu emniyeti ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun o topraklardaki me\u015fruiyeti sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Celali isyanlar\u0131 bir halk ayaklanmas\u0131 m\u0131yd\u0131?<\/span><\/h3>\n

Celali ayaklanmalar\u0131n\u0131 kimileri mezhep, kimileri ise ezilen halk\u0131n y\u00f6neticilere isyan\u0131 olarak g\u00f6sterir. Bazen ise T\u00fcrk kimli\u011finin m\u00fccadelesi oldu\u011fu iddia edilir. Ancak bunlar\u0131n hi\u00e7birisinin asl\u0131 yoktur. Baz\u0131 ayaklanmalar\u0131n \u0130ran\u2019la ili\u015fkisi varsa da, timar\u0131 elinden al\u0131nm\u0131\u015f sipahiler ve sava\u015f bitince i\u015fsiz kalm\u0131\u015f sekbanlar bu isyanlarda faal rol oynayan en \u00f6nemli unsurlard\u0131. Meslekleri askerlik olan bu ki\u015filerin i\u015fsiz kald\u0131klar\u0131nda yapacaklar\u0131 bir i\u015f yoktu. \u00c7o\u011fu e\u015fk\u0131yal\u0131kla ge\u00e7inme yolunu arad\u0131lar. Timarlar\u0131 iade edildi\u011finde veya ba\u015fka bir yolla orduda istihdam edildiklerinde celalilerin \u00e7o\u011fu devletin yan\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\u00a0Celaliler Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na ne zarar verdiler?<\/span><\/h3>\n

Celaliler ge\u00e7tikleri k\u00f6y, kasaba ve \u015fehirleri b\u00fcy\u00fck bir bask\u0131 alt\u0131na ald\u0131lar. Ahalinin mallar\u0131na, \u00fcrettikleri mahsullere el koydular. Can ve mal emniyeti hi\u00e7 kalmam\u0131\u015ft\u0131. Gen\u00e7ler celalilere kat\u0131lmaya mecbur kal\u0131yorlard\u0131.<\/span><\/p>\n

1596-1610 y\u0131llan aras\u0131nda meydana gelen ve Celali Fetreti diye adland\u0131r\u0131lan bu d\u00f6nemde Anadolu ba\u015ftan ba\u015fa harabe oldu. Celali ayaklanmalar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na en b\u00fcy\u00fck zarar\u0131 mevcut d\u00fczeni bozmas\u0131yd\u0131. On binlerce insan \u00e7oluk, \u00e7ocu\u011fuyla evlerini terkederek ba\u015fka diyarlara gitti. Binlerce k\u00f6y bo\u015fald\u0131. Devlete vergi veren n\u00fcfus azald\u0131.<\/span><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Ka\u00e7gun diye bilinen bu d\u00f6nemde ahali k\u00f6ylerden \u015fehirlere ka\u00e7t\u0131. Gitti\u011fi yerlerde de emniyet kalmay\u0131nca ba\u015fka b\u00f6lgelere s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Anadolu\u2019daki insanlar\u0131n varl\u0131kl\u0131 olanlar\u0131 \u0130stanbul\u2019a, Rumeli\u2019ye ve K\u0131r\u0131m\u2019a g\u00f6\u00e7t\u00fcler. Halk\u0131n yerini yurdunu terketmesi \u201ccel\u00e2-y\u0131 vatan\u201d, \u201cterk-i diyar\u201d ifadeleriyle isimlendirilmi\u015ftir. Anadolu halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck kitleler h\u00e2linde yerlerini terketmeleri 1603-1610 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 7 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc ve bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k d\u00f6nemi resm\u00ee kay\u0131tlarda \u201cb\u00fcy\u00fck ka\u00e7gun\u201d ve \u201cb\u00fcy\u00fck firar\u201d adlar\u0131yla an\u0131ld\u0131.<\/span><\/p>\n

Celalilerin yan\u0131s\u0131ra halk\u0131n yerini terketmesinin \u00f6nemli bir sebebi de \u201cehl-i \u00f6rf\u201d ad\u0131 verilen ta\u015fra y\u00f6neticilerinin zul\u00fcmleriydi. Mahalli y\u00f6neticiler zaman zaman kanunlarda bulunmayan vergileri halktan talep etmi\u015flerdir. Merkezi otoritenin sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde mahalli y\u00f6neticiler, halktan kanunsuz olarak \u201cnalbaha\u201d, \u201cselaml\u0131k\u201d, \u201cayl\u0131k\u201d, \u201ccerime\u201d, \u201cpi\u015fke\u015f\u201d gibi adlar alt\u0131nda vergi topla\u00add\u0131lar. Devletin, ahalinin \u015fik\u00e2yetleri \u00fczerine bu uygulamalar\u0131 sona erdirmek i\u00e7in<\/span>\u00a0adaletn\u00e2me<\/span>\u00a0ad\u0131 verilen fermanlarla, bu i\u015fleri yapanlar\u0131 idamla tehdit etmesine ra\u011fmen, mahalli y\u00f6neticilerin bu suistimalleri sona ermedi. Mahalli y\u00f6neticileri bu t\u00fcr yollara sevk eden sadece daha fazla gelir elde etme iste\u011fi de\u011fildi. XVI. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren devlet g\u00f6revlilerinden caize, avaid, pi\u015fke\u015f gibi adlarla al\u0131nan resm\u00ee vergilerinin miktarlar\u0131 ve say\u0131lar\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131. Bir k\u0131s\u0131m y\u00f6neticiler devletin onlardan ald\u0131\u011f\u0131 dolayl\u0131 makam vergilerini (caize, avaid, boh\u00e7a) \u00f6deyebilmek i\u00e7in bu yola ba\u015fvurmak zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131. Bu uygula\u00admalar da celaliler y\u00fcz\u00fcnden peri\u015fan olan halk\u0131 iyice ezdi.<\/span><\/p>\n

Vergi d\u00fczeni bozuldu\u011fu i\u00e7in arazilerin bo\u015f kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyici tedbirler a<\/span><\/p>\n

tedbirler al\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Yerlerini terkeden ahalinin tekrar eski topraklar\u0131na d\u00f6n-d\u00fcr\u00fclmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Vergi muafiyetleri sa\u011fland\u0131, \u00e7e\u015fitli te\u015fvikler verildi. Bu i\u015f i\u00e7in memurlar g\u00f6revlendirildi.<\/span><\/p>\n

Halk celaliler kar\u015f\u0131s\u0131nda ne yapt\u0131?<\/span><\/h3>\n

Yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz gibi halk\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu mal\u0131n\u0131 ve can\u0131n\u0131 kurtar\u00admak i\u00e7in g\u00f6\u00e7 etme yolunu se\u00e7mi\u015fti. G\u00f6\u00e7 etmeyen halk kaleye sahip bir yerde oturuyorsa buralarda kendisini savunmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Savunma d\u00fczeni olmayan yerlerde oturanlar ise kale ve palangalar in\u015fa ederek kendilerini korudular. Bir k\u0131sm\u0131 da\u011flara s\u0131\u011f\u0131nd\u0131, e\u015fyalar\u0131n\u0131 ve yiyeceklerini saklad\u0131lar. Kendilerini m\u00fcdafaa etmek i\u00e7in silahland\u0131lar.<\/span>\u00a0Ahv\u00e2l-i<\/span>\u00a0Cel\u00e2liy\u00e2n<\/span>\u00a0adl\u0131 eserde halk\u0131n \u00e7iftini \u00e7ubu\u011funu da\u011f\u0131t\u0131p, \u00f6k\u00fcz\u00fcn\u00fc sat\u0131p at sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131, saban yerine t\u00fcfek kullanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 belirtilir.<\/span><\/p>\n

Halk devlet y\u00f6netiminde \u00f6rg\u00fctlenerek de Celalilere kar\u015f\u0131 koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu celali kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131n artmas\u0131 \u00fczerine k\u00f6yl\u00fc ve \u015fehirli gen\u00e7leri \u201cil eri\u201d ad\u0131 alt\u0131nda te\u015fkilatland\u0131rd\u0131. Bu mahalli milis kuvvetleriyle asa\u00adyi\u015fin sa\u011flan\u0131lmas\u0131na u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131.<\/span><\/p>\n

Celalilerin Osmanl\u0131 hanedan\u0131n\u0131 y\u0131kma niyetleri var m\u0131yd\u0131?<\/span><\/h3>\n

Celali isyan\u0131 \u00e7\u0131karanlar\u0131n \u00e7o\u011funun hanedan\u0131 ortadan kald\u0131rma gibi bir niyeti yoktu. Kalendero\u011flu gibi baz\u0131 e\u015fk\u0131yalar niyetlerinin, Osmanl\u0131 otoritesinin \u00dcsk\u00fcdar\u2019dan ileriye ge\u00e7memesi ve Anadolu\u2019da hakimiyet kurmak oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. En tehlikeli asilerden birisi olan Canbolato\u011flu Ali Pa\u015fa ise Kuzey Suriye\u2019de ayr\u0131 bir devlet kurma niyetini ta\u015f\u0131yordu. Hutbe okutmu\u015f, para bast\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n

Bu isyan\u0131 \u00e7\u0131karan insanlar haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131klar\u0131 i\u00e7in devleti y\u0131kma ama\u00e7lar\u0131 olmadan b\u00fcrokrasisiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi talep ediyorlard\u0131. Bu y\u00fczden isyanlar\u0131 sisteme muhalefet de\u011fil, sistem i\u00e7inde hareketlilik kazanabilmek i\u00e7in yap\u0131lan manevralard\u0131. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu da buna paralel olarak celalileri kendi hakimiyetini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmakta kullanarak halk \u00fczerindeki denetim g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rd\u0131. Devlet, e\u015fk\u0131yalar\u0131 otoritesini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmakta, halk \u00fczerinde bir teh\u00addit olarak kulland\u0131. Muhtemel rakiplerini saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakt\u0131 ve ta\u015fradaki \u00f6nemli mevkilere g\u00fcvendi\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015fileri atad\u0131. Celali liderlerinin \u00e7o\u011fu devlete kar\u015f\u0131 herhangi bir toprak iddias\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7e\u015fitli konumlarda devlet g\u00f6revlisi oldular. Bir sancakbeyinin hizmetine girmek ya keth\u00fcdal\u0131k yapmak ya da m\u00fctesellim olmak istiyorlard\u0131. Bunlar\u0131n devletten ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kazanmak gibi bir ama\u00e7lar\u0131 yoktu. Esas dertleri devletin memurlar\u0131 olmak ve devleti y\u00f6netmekti. Osmanl\u0131 esasen b\u00f6ylesi gruplarla her d\u00f6nemde kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ancak onlar genel olarak yerel olaylar \u015feklinde kalm\u0131\u015f ve siyaset yoluyla halli sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Yani mevki verilmek suretiyle sindirilmi\u015flerdi.<\/span><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Celali isyanlar\u0131ndan sonra yeni isyanlar oldu mu?<\/span><\/h3>\n

Kuyucu Murad Pa\u015fa\u2019n\u0131n sert tedbirleriyle sona eren celali isyanlar\u0131, II. Osman\u2019\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi \u00fczerine onun kan\u0131n\u0131 dava ederek ayaklanan Erzurum Valisi Abaza Mehmed Pa\u015fa ile yeniden ba\u015flad\u0131. Kuyucu Murad Pa\u015fa\u2019n\u0131n za\u00adman\u0131nda sinmi\u015f celali gruplar\u0131 Abaza Mehmed Pa\u015fa\u2019ya kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Sultan \u0130brahim devrinde Sivas Valisi Varvar Ali Pa\u015fa ve Kara Haydar isyanlar\u0131 meydana geldi. IV. Mehmed\u2019in saltanat\u0131n\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda celali hareketleri iyice artt\u0131. Kara Haydaro\u011flu, G\u00fcrc\u00fc Abd\u00fcnnebi ve Kat\u0131rc\u0131o\u011flu \u00f6nde gelen celali reisleriydi. Abaza Hasan Pa\u015fa ise en b\u00fcy\u00fck celali isyan\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. \u0130syan K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmed Pa\u015fa taraf\u0131ndan zorlukla bast\u0131r\u0131ld\u0131. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmed Pa\u015fa taraf\u0131ndan tefti\u015fle g\u00f6revlendirilen M\u00fcfetti\u015f \u0130smail Pa\u015fa yakalad\u0131\u011f\u0131 celalileri \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Her yerde t\u00fcfek arand\u0131 ve binlercesine el kondu.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci Viyana Ku\u015fatmas\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan 16 y\u0131l s\u00fcren harpler s\u0131ras\u0131nda d\u00fczen tekrar bozuldu\u011fu ve b\u00f6lge idarecileri askerleriyle beraber sava\u015f sahralar\u0131nda bulunduklar\u0131 i\u00e7in celaliler tekrar sahneye \u00e7\u0131kt\u0131larsa da asr\u0131n ba\u015f\u0131ndaki kadar tehlikeli olmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n

Celaliler nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlenmi\u015flerdi?<\/span><\/h3>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck celali gruplar\u0131 b\u00fcy\u00fck kalabal\u0131klar h\u00e2line s\u00fcratle gelebiliyorlard\u0131. Bir lider etraf\u0131nda toplanabilmek varl\u0131klar\u0131n\u0131 devam ettirebilmenin en \u00f6nemli yoluydu. Ancak \u015fuursuz kalabal\u0131klar \u00e7abucak bir lider etraf\u0131nda toplanabil\u00addikleri gibi, k\u0131sa s\u00fcrede bu birliklerini kaybedebiliyorlard\u0131. Karayaz\u0131c\u0131 gibi asker\u00ee yetenekleri olan birisinin etraf\u0131nda topland\u0131klar\u0131nda olduk\u00e7a tehlikeli olmu\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n

Celaliler kendi aralar\u0131nda, b\u00f6l\u00fck esas\u0131na g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmi\u015flerdi. Her b\u00f6l\u00fc\u00ad\u011f\u00fcn bir zorbaba\u015f\u0131s\u0131 ve bayra\u011f\u0131 olurdu. Bayraklarda zorba ba\u015f\u0131n\u0131n ad\u0131 yaz\u0131l\u0131yd\u0131. Celaliler aras\u0131nda \u201cyalanc\u0131 kap\u0131kullar\u0131\u201d ad\u0131 verilen b\u00f6l\u00fckler de vard\u0131. Bunlar kap\u0131kulu oca\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan levendler ve ta\u015fra y\u00f6neticilerinin yan\u0131ndaki devriye b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc mensuplar\u0131yd\u0131.<\/span><\/p>\n

Celaliler halk aras\u0131nda garip isimlerle \u015f\u00f6hret bulmu\u015flard\u0131r. A\u011fa\u00e7tan Piri, G\u00fcn U\u011frusu, Bald\u0131r\u0131 K\u0131sa, Tanr\u0131bilmez, Da\u011flar Delisi, Kabre S\u0131\u011fmaz, K\u00e2fir Murad, Deli \u0130lahi, Yulark\u0131st\u0131, Kilindir U\u011frusu, Domuzo\u011flan, \u015eekloz Ahmed, Keke\u00e7 Mehmed gibi isimler ta\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/span><\/p>\n

\r\n
\r\n\r\n
\r\n \r\n \r\n Osmanl\u0131 Padi\u015fahlar\u0131n\u0131n \u0130lgin\u00e7 \u00d6zellikleri <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Malta Ku\u015fatmas\u0131 (1565) <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n J\u00f6n T\u00fcrkler <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Cem Sultan Olay\u0131 <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda Osmanl\u0131 Devletinin Sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 Cepheler <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n \u00a0Fetret Devri\u2019nin Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun tarihi geli\u015fimine tesiri nedir? <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n \u00a0Fatih\u2019in Osmanl\u0131 tarihindeki \u00f6nemi nedir? <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n D\u00e2russa\u00e2de A\u011fas\u0131 <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n II. B\u00e2yezid nas\u0131l \u00f6ld\u00fc? <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n II. B\u00e2yezid devrinin Osmanl\u0131 tarihindeki yeri nedir? <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Zigetvar Seferi\u2019nin Sebepleri Nelerdi? <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Celali \u0130syanlar\u0131 <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Atik Valide Camii Hakk\u0131nda Bilgi <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Osman Gazi beyli\u011fin ba\u015f\u0131na hangi tarihte ge\u00e7ti? <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Osman Gazi, amcas\u0131 D\u00fcndar Bey\u2019i neden \u00f6ld\u00fcrd\u00fc? <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu hangi tarihte kuruldu? <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Osmanl\u0131 Tarihi’nde \u0130mzalan\u0131p Y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe Girmeyen Antla\u015fmalar Nelerdir <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Osmanl\u0131 Devleti Hakk\u0131nda Bilgi <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Duraklama D\u00f6nemi Islahatlar\u0131 <\/a>\r\n\r\n <\/div>\r\n \r\n <\/div>\r\n\r\n