De\u011fi\u015fken Zamanlamal\u0131 Supap Kontrol Sistemi (Variable-valve timing and electronic-lift control) De\u011fi\u015fken supap zamanlamas\u0131, motor i\u015fletim sisteminin hangi devire g\u00f6re hangi supap zamanlamas\u0131n\u0131n kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirlenmesi ve her devirde en verimli \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 sa\u011flamas\u0131d\u0131r B\u00f6ylece motor d\u00fc\u015f\u00fck devirlerde az yak\u0131t t\u00fcketirken y\u00fcksek devirlerde de iyi bir performans sunmaktad\u0131r. Motor devri y\u00fckseldik\u00e7e kayar pimli egzantirik milleri subaplara daha b\u00fcy\u00fck bir kam lobuyla hareket iletmekte ve hava yak\u0131t oran\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesine imk\u00e2n tan\u0131maktad\u0131r. Bu motor teknolojisini Honda bulup geli\u015ftirmi\u015ftir ve onun taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
DOHC VTEC sistemi, y\u00fcksek devirli bir DOHC motorunda hem g\u00fcc\u00fc hem de torku optimize etmek i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015ftir. Her iki supap i\u00e7in, 3 kam profili bulunur. D\u0131\u015f taraflardaki profiller d\u00fc\u015f\u00fck devirlerde, ortadaki profil ise y\u00fcksek devirlerde kullan\u0131l\u0131r<\/p>\n
D\u00fc\u015f\u00fck devirlerde, supaplar d\u00fc\u015f\u00fck kam profillerinde hareket eden k\u00fclb\u00fct\u00f6rler taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu kam profilleri, d\u00fc\u015f\u00fck devirlerde silindirin emi\u015finin iyi ve yak\u0131t t\u00fcketiminin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in k\u0131sa supap liftiyle ve k\u0131sa a\u00e7\u0131lma s\u00fcresiyle hareket ederler. K\u0131sa supap lifti ve a\u00e7\u0131lma s\u00fcresiyle d\u00fc\u015f\u00fck ve orta devirlerde y\u00fcksek tork ve yak\u0131t tasarrufu sa\u011flan\u0131r. Motorun h\u0131z\u0131 artt\u0131k\u00e7a, motorun elektronik kontrol \u00fcnitesi kam mili takip\u00e7ilerinin pimlerine bas\u0131n\u00e7l\u0131 ya\u011f g\u00f6nderen hidrolik s\u00fcrg\u00fcl\u00fc valfi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r (5850 d\/d\u2019de). Bas\u0131n\u00e7l\u0131 ya\u011f pimleri, d\u00fc\u015f\u00fck devirde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in tasarlanan takip\u00e7ileri 3. takip\u00e7iye kilitleyecek bir pozisyona hareket ettirir. O ana kadar 3. takip\u00e7i herhangi bir supab\u0131 hareket ettirmemektedir. Kam mili takip\u00e7ilerinin birbirine kilitlenmesiyle birlikte, d\u00fc\u015f\u00fck devirde \u00e7al\u0131\u015fan takip\u00e7iler y\u00fcksek devirde \u00e7al\u0131\u015fan takip\u00e7ilerle ayn\u0131 oranda \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlan\u0131rlar. Supaplar\u0131n hem lift miktar\u0131 artm\u0131\u015f hem de a\u00e7\u0131k kalma s\u00fcreleri uzam\u0131\u015ft\u0131r. Silindirin i\u00e7ine daha fazla dolgu al\u0131nmaktad\u0131r ve artan devir say\u0131s\u0131yla birlikte motorun g\u00fcc\u00fc de artmaktad\u0131r.\u00f6zellikle 5500 devirden sonras\u0131na dikkat etmek gereklidir.<\/p>\n
\u00dcstten tek eksantrikli bir motorda, her silindir s\u0131ras\u0131 i\u00e7in bir kam mili bulunur. Emme ve egzoz profilleri ayn\u0131 kam mili \u00fczerinde yer al\u0131r. Alttaki \u015fekilde kam milinin orta k\u0131sm\u0131nda 3 kam profili bulunmaktad\u0131r, bunlar emme kam profilleridir. Bu 3 kam profilinden d\u0131\u015f tarafta olanlar d\u00fc\u015f\u00fck devirlerde kullan\u0131l\u0131rken, ortadaki profil y\u00fcksek devirlerde kullan\u0131l\u0131r.Fakat SOHC VTEC motorlarda egzoz supaplar\u0131n\u0131n zamanlamalar\u0131 de\u011fi\u015ftirilmez. Egzoz supaplar\u0131 t\u00fcm devir bantlar\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 profilleri takip eder. DOHC VTEC ve SOHC VTEC motorlar aras\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck fark egzoz supaplar\u0131n\u0131n zamanlamalar\u0131 aras\u0131ndaki farkt\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra SOHC VTEC motorlar\u0131n yap\u0131lar\u0131, DOHC VTEC motorlara g\u00f6re daha basittir<\/p>\n
D\u00fc\u015f\u00fck devirlerde, d\u0131\u015ftaki 2 kam profili direkt olarak k\u00fclb\u00fct\u00f6rleri hareket ettirir. D\u00fc\u015f\u00fck devirlerde kullan\u0131lan kam profilleri motorun sakin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck yak\u0131t t\u00fcketimi sa\u011flar. Y\u00fcksek devirlerde ise; y\u00fcksek devirler i\u00e7in tasarlanan profil, takip\u00e7iyi hareketlendirir. Fakat takip\u00e7i herhangi bir par\u00e7ayla ba\u011flant\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, hi\u00e7bir par\u00e7ay\u0131 hareketlendirmez. Y\u00fcksek devirlerde, ya\u011f bas\u0131nc\u0131 metal pimi k\u00fclb\u00fct\u00f6rlere ve takip\u00e7iye do\u011fru iter ve 3 profil sanki tek profile d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f gibi hareket etmeye ba\u015flar. K\u00fclb\u00fct\u00f6rler, y\u00fcksek devirler i\u00e7in tasarlanan profili takip etmektedirler. Y\u00fcksek devirlerde emme supaplar\u0131n\u0131n lifti artt\u0131\u011f\u0131 gibi a\u00e7\u0131k kalma s\u00fcreleri de artar. Artan devirler birlikte motora daha fazla dolgu emilir ve motorun g\u00fcc\u00fc artar.<\/p>\n
VTEC-E sisteminin as\u0131l amac\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck devirlerde yak\u0131t ekonomisini art\u0131rmak i\u00e7in olduk\u00e7a fakir yak\u0131t-hava kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. 1,5 litrelik SOHC VTEC-E sistemine sahip motor 92 HP g\u00fc\u00e7 \u00fcretmektedir. 12 supap modunda hava-yak\u0131t oran\u0131 20:1 ve \u00fczerinde olabilmektedir.<\/p>\n
Tork \u00fcretmek i\u00e7in, yak\u0131t silindir i\u00e7ine emilen hava ile birlikte yak\u0131l\u0131r. Ne kadar \u00e7ok tork \u00fcretilece\u011fi, direkt olarak, yak\u0131t-hava kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131n birbiriyle ne kadar iyi kar\u0131\u015fmas\u0131yla ilgilidir. D\u00fc\u015f\u00fck devirlerde motorlar\u0131n emme dolgu h\u0131z\u0131, yak\u0131t ve havan\u0131n iyi bir \u015fekilde birbirine kar\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in yeterli de\u011fildir. VTEC-E, yapay olarak emme dolgu h\u0131z\u0131n\u0131 t\u00fcrb\u00fclans etkisi yaratacak \u015fekilde art\u0131r\u0131r. Bu \u015fekilde yak\u0131t ve hava aras\u0131nda olduk\u00e7a iyi bir kar\u0131\u015f\u0131m ger\u00e7ekle\u015fir. VTEC-E sistemine sahip olmayan bir motor emme supaplar\u0131 i\u00e7in tek bir kam profiline sahiptir. VTEC-E motoru ise, iki farkl\u0131 emme kam profiline sahiptir. D\u00fc\u015f\u00fck devirlerde, her emme supab\u0131 kendi emme profilini takip eder. Emme kam profillerinden biri di\u011ferine g\u00f6re olduk\u00e7a normal kalmaktad\u0131r. Di\u011feri ise, neredeyse yuvarlak bir profile sahiptir. D\u00fc\u015f\u00fck devirlerde sadece bir emme supab\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Emilen dolgu bu supaptan silindire girmektedir ve sonu\u00e7 olarak silindir i\u00e7inde t\u00fcrb\u00fclans efekti olu\u015fturulmaktad\u0131r. T\u00fcrb\u00fclans etkisi, dolgunun \u00e7ok iyi bir \u015fekilde kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bu sayede motor, olduk\u00e7a fakir kar\u0131\u015f\u0131mlarda \u00e7al\u0131\u015fabilmektedir. VTEC sistemi, d\u00fc\u015f\u00fck devirlerde \u00e7al\u0131\u015fmayan emme supab\u0131n\u0131 aktif hale getirmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. VTEC-E sisteminin 12 supapla \u00e7al\u0131\u015fma modu<\/p>\n
Devir artt\u0131k\u00e7a daha fazla dolgu emilmek istenir, sadece bir emme supab\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 motor i\u00e7in s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir etki olu\u015fturmaya ba\u015flar. Yakla\u015f\u0131k 2500 d\/d civar\u0131nda, i\u00e7i dolu bir pim iki k\u00fclb\u00fct\u00f6r taraf\u0131ndan itilir ve iki k\u00fclb\u00fct\u00f6r tek bir \u00fcnite halinde hareket etmeye ba\u015flar. B\u00f6ylece, her iki emme supab\u0131 normal kam profiline ba\u011fl\u0131 olarak hareket etmeye ba\u015flar, neredeyse yuvarlak bir y\u00fczeye sahip olan profil kullan\u0131lmaz<\/p>\n
Kademeli VTEC sistemi, VTEC-E ve SOHC VTEC sistemlerini birle\u015ftirmi\u015ftir. Bu sayede motorun yak\u0131t t\u00fcketimi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve y\u00fcksek devirlerde y\u00fcksek g\u00fc\u00e7 elde edilmi\u015ftir. 3-Kademeli VTEC sistemine sahip 1,5 litrelik motor 128 HP g\u00fc\u00e7 \u00fcretmektedir.<\/p>\n
Birinci kademede k\u00fclb\u00fct\u00f6rler ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck devirlerde sadece bir emme supab\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmakta, di\u011fer emme supab\u0131 ise neredeyse yuvarlak bir kam profilini takip etmektedir. Motor, 2500 d\/d\u2019ye kadar 12 supap modunda \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. 12 supapl\u0131 modla birlikte fakir yanma modu (lean-burn) devrededir, yak\u0131t-hava oran\u0131 20:1 gibi bir orana ula\u015fmaktad\u0131r. Bu sayede d\u00fc\u015f\u00fck devirlerde yak\u0131t ekonomisi sa\u011flanmaktad\u0131r<\/p>\n
3-Kademeli VTEC sisteminin \u00e7al\u0131\u015fma esas\u0131<\/p>\n
\u0130kinci kademe motorun orta devir band\u0131nda devrededir, 2500 d\/d\u2019de devreye girer ve 6000 d\/d civar\u0131nda devreden \u00e7\u0131kar. Uygulanan ya\u011f bas\u0131nc\u0131 pimi iterek iki emme supab\u0131n\u0131n k\u00fclb\u00fct\u00f6rlerinin beraber \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130ki supap da d\u00fc\u015f\u00fck kam profilini takip etmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kademede 6000 d\/d\u2019den sonra ya\u011f bas\u0131nc\u0131 iki kanaldan da ge\u00e7erek ortadaki kam profilini kilitler ve her iki emme supab\u0131 da daha y\u00fcksek liftle daha uzun s\u00fcre a\u00e7\u0131k kal\u0131r.<\/p>\n
i-VTEC sisteminin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi ve di\u011fer VTEC sistemlerinden fark\u0131, supap zamanlamas\u0131n\u0131n s\u00fcrekli de\u011fi\u015fken olmas\u0131d\u0131r. VTC (Variable Timing Control \u2013 De\u011fi\u015fken Zamanlama Kontrol\u00fc), motorun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda emme ve egzoz supaplar\u0131 aras\u0131ndaki supap bindirmesini ayarlayan\/de\u011fi\u015ftiren bir mekanizmad\u0131r. VTC ile birlikte i-VTEC, VTEC sistemlerinin en b\u00fcy\u00fck dezavantaj\u0131 olan orta devir band\u0131ndaki g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. i-VTEC, VTEC-E ve VTEC sistemlerinin bir kombinasyonunu kullanmaktad\u0131r. Bu kombinasyon, motorun 12 supapla ekonomi modunda ve 16 supapla g\u00fc\u00e7 modunda \u00e7al\u0131\u015fabilmesini sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n
Emme kam miline tak\u0131lan VTC hareketlendiricisi, motorun y\u00fck\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak s\u00fcrekli de\u011fi\u015fken supap zamanlamas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in ya\u011f bas\u0131nc\u0131 taraf\u0131ndan kontrol edilir. VTC mekanizmas\u0131, \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sistemde temel fikir, kam milini ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu di\u015fliden ay\u0131rmak, tabla (mavi renkle g\u00f6sterilmi\u015ftir) ile birbirlerine g\u00f6re izafi hareketlerini sa\u011flamak, motorun y\u00fck ve gaz pedal\u0131 durumuna g\u00f6re de\u011fi\u015fken zamanlamay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmektir<\/p>\n
i-VTEC sisteminde, de\u011fi\u015fken supap zamanlamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in tabla \u00fczerinde di\u015fli \u00e7ark mekanizmas\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. Kam mili d\u00f6nme y\u00f6n\u00fcnde ilerlerken, e\u011fer supap zamanlamas\u0131nda avans verilmesi istenirse, tabla kam milini kam di\u015flisinden ay\u0131r\u0131r, kam miline kilitlenir ve di\u015fli ile ayn\u0131 y\u00f6nde d\u00f6nerek mili olmas\u0131 gereken a\u00e7\u0131 de\u011ferinden daha b\u00fcy\u00fck bir de\u011fere getirir. E\u011fer supap zamanlamas\u0131nda gecikme yap\u0131lmas\u0131 istenirse, tabla kam milini yine kam di\u015flisinden ay\u0131r\u0131r, kam miline kilitlenir ve di\u015fli ile ters y\u00f6nde d\u00f6nerek mili olmas\u0131 gereken a\u00e7\u0131 de\u011ferinden daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir de\u011fere getirir. Supap zamanlamas\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fkenli\u011fi bu \u015fekilde sa\u011flanmaktad\u0131r. VTC mekanizmas\u0131, supap zamanlamas\u0131n\u0131 avans veya r\u00f6tar durumlar\u0131nda 250 de\u011fi\u015ftirebilmektedir. VTC elektronik kontrol \u00fcnitesi, motor devrini, kam mili ve gaz kelebe\u011fi pozisyonunu, ate\u015fleme zaman\u0131n\u0131 ve motorun egzoz durumunu s\u00fcrekli kontrol ederek gerekli supap zamanlamas\u0131n\u0131 belirler. i-VTEC i\u00e7in 4 kademe bulunmaktad\u0131r. 1., 2. ve 3. kademelerde, supaplar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck miktarda a\u00e7an kam profilleri devrededir. 4. kademedeyse, supaplar\u0131 y\u00fcksek miktarda a\u00e7an kam profilleri devrededir. i-VTEC motorlarda sadece emme kam milinde VTEC sistemi mevcuttur.<\/p>\n
1., 2. ve 3. kademelerde emme supaplar\u0131ndan biri hareketsiz kalmaktad\u0131r. Bu, VTEC-E\u2019deki 1 emme supapl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma durumuna benzemektedir. 1 emme supab\u0131 hareketsiz dururken, di\u011feri a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde, hava ak\u0131m\u0131 \u00fczerinde bir t\u00fcrb\u00fclans efekti olu\u015fturulmas\u0131na, fakir yanma ve r\u00f6lanti devirlerinde 20:1\u2019den b\u00fcy\u00fck hava-yak\u0131t oranlar\u0131na kullan\u0131lmas\u0131na f\u0131rsat vermektedir.<\/p>\n
1. kademe, motorun elektronik kontrol \u00fcnitesinin 20:1\u2019den y\u00fcksek hava yak\u0131t oranlar\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 fakir yanma modudur. VTC, emme\/egzoz supap bindirmesini minimuma getirir. 1. kademe, sadece fakir yanma modunda ya da d\u00fc\u015f\u00fck oranl\u0131 kelebek pozisyonlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Elektronik kontrol \u00fcnitesi, y\u00fcksek oranl\u0131 kelebek pozisyonlar\u0131 i\u00e7in 3. kademeyi devreye sokar. 2. kademede, fakir yanma modunu terk edip 14.7-12:1 hava-yak\u0131t oranlar\u0131na geri d\u00f6nebilmektedir ve supap bindirmesini maksimuma \u00e7\u0131karabilmektedir. Bu \u015fekilde EGR efekti art\u0131r\u0131lmakta ve emisyonlar iyile\u015fmektedir. 3. kademe kontrol \u00fcnitesinin, emme\/egzoz supaplar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bindirmesini motor devrine ba\u011fl\u0131 ve dinamik olarak de\u011fi\u015ftirdi\u011fi bir durumdur. Burada motor devrinin d\u00fc\u015f\u00fck fakat gaz kelebe\u011finin y\u00fcksek oranda a\u00e7\u0131k oldu\u011fu durumlar ge\u00e7erlidir. Yava\u015f \u00e7al\u0131\u015fma devirleri; ideal \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fck devirler, kapal\u0131 ya da kapal\u0131ya yak\u0131n gaz kelebe\u011fi pozisyonlar\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu durum, e\u011fimi s\u0131f\u0131ra yak\u0131n yol kullan\u0131mlar\u0131nda, sabit h\u0131zda kullan\u0131mlarda da ge\u00e7erlidir. 4. kademe, devir y\u00fckseldi\u011finde ve gaz pedal\u0131na sonuna kadar bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda aktif hale gelir. Bu modda, emme kam milinin supaplar\u0131n\u0131 y\u00fcksek oranda a\u00e7an kamlar\u0131 devreye girer, motor 16 supap moduna ge\u00e7er. Supaplar\u0131n a\u00e7\u0131k kalma s\u00fcreleri ve liftleri artar. VTC, istenilen g\u00fc\u00e7 miktar\u0131n\u0131 ve optimum emme\/egzoz supap zamanlamas\u0131n\u0131 ve bindirmesini elde etmek i\u00e7in emme kam milini dinamik olarak de\u011fi\u015ftirir.<\/p>\n
i-VTEC sistemine sahip 2,0 litrelik motorun (K20A) g\u00fc\u00e7 \u2013 tork e\u011frisi<\/p>\n