{"id":45659,"date":"2025-03-22T02:33:25","date_gmt":"2025-03-21T23:33:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.e-kutuphane.com.tr\/?p=35373"},"modified":"2025-03-22T02:33:30","modified_gmt":"2025-03-21T23:33:30","slug":"atasozu-nedir-atasozleri-ozellikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/atasozu-nedir-atasozleri-ozellikleri\/","title":{"rendered":"Atas\u00f6z\u00fc Nedir? Atas\u00f6zleri \u00d6zellikleri"},"content":{"rendered":"<p><strong>Atas\u00f6z\u00fc Nedir?<\/strong> Atas\u00f6z\u00fc bir milletin veya \u0131rk\u0131n tecr\u00fcbelerinin daha \u00f6nce ya\u015fanarak teyid edilmesi ile, ki\u015fiden ki\u015fiye g\u00f6receli olarak de\u011fi\u015fmeyen, olay\u0131n asl\u0131n\u0131, fiilini, anlatmak istedi\u011fini temsil eden c\u00fcmlelerdir.<\/p>\n<p>Belirli bir yarg\u0131y\u0131 i\u00e7eren atas\u00f6z\u00fc kavramlar\u0131n\u0131n kim taraf\u0131ndan ne zaman s\u00f6ylendi\u011fi ise me\u015fhuld\u00fcr. Bu sebeple kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f halde bulunurlar. Hi\u00e7bir kelimesi yada yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilemez, as\u0131l olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi e\u015f anlaml\u0131 kelimeler ile dahi kullan\u0131lmazlar. Bu kavramlar ya\u015fanan olaylar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ili\u015fkilendirildi\u011fi i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ayn\u0131 mana yada direk anlam i\u00e7in sorunsuzca kullan\u0131labilirler. Atas\u00f6z\u00fc genel olarak bir olay\u0131n sonucunu k\u0131saca anlatmaya yeterlidir.<\/p>\n<p>Bu sebeple ya\u015fanan olaylar\u0131n sonunda de\u011fil \u00f6ncesinde de \u00f6\u011f\u00fct vermek maksad\u0131yla atas\u00f6zleri kullan\u0131labilmektedir. T\u00fcrk milletinin kendi kimli\u011fine has ilk atas\u00f6z\u00fc kitab\u0131, \u0130stanbul Fatih`teki Millet K\u00fct\u00fcphanesi`nde bulunan \u201cTeshil\u201d adl\u0131 t\u0131p kitab\u0131n\u0131n en sonuna eklenmi\u015f el yaz\u0131s\u0131 ile kaydedilen bir risalede yer almaktad\u0131r. Toplam 698 adet atas\u00f6z\u00fc olup; yaz\u0131l\u0131\u015f tarihi itibariyle hicri takvimin 885 y\u0131l\u0131, miladi takvimin ise 1420 y\u0131llar\u0131na denk gelmektedir.<\/p>\n<div id=\"post_message_489\">\n<h3 align=\"center\"><strong><span style=\"color: red; font-family: Trebuchet MS; font-size: large;\">Atas\u00f6zleri \u00d6zellikleri<\/span><\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"font-family: Century Gothic;\">Atas\u00f6zleri; mani, t\u00fcrk\u00fc, masal gibi edebi bir t\u00fcr olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z varl\u0131\u011fa sahip de\u011fildir. Atas\u00f6zleri ya folkl\u00f6r t\u00fcr\u00fcnden metin i\u00e7inde yada g\u00fcnl\u00fck konu\u015fmalarda ge\u00e7er. Ancak dili s\u00fcsleyen tek sanat unsuru olduklar\u0131ndan onlar\u0131 birtek araya toplay\u0131p ayr\u0131 t\u00fcr gibi incelemek ihtiyac\u0131 duyulmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n<p>Atas\u00f6zlerini, bi\u00e7im ve i\u00e7erik olarak, g\u00fcnl\u00fck konu\u015fmalardan ay\u0131ran \u00f6zellikler vard\u0131r : Anlat\u0131mda a\u00e7\u0131kl\u0131k, \u00f6zl\u00fcl\u00fck, anlat\u0131m tonunda kuruluk. \u015eiirlerle sadece sa\u011fduyu y\u00f6n\u00fcnden ili\u015fki kurar. Bundan dolay\u0131 baz\u0131 atas\u00f6zleri \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve kafiyelidir. Bu unsurlar, \u00f6zellikle ak\u0131lda daha iyi kalmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrk atas\u00f6zlerinin b\u00fct\u00fcn\u00fc yap\u0131 ve g\u00f6rev y\u00f6n\u00fcnden ayn\u0131 grupta toplanamaz. Bu y\u00fczden atas\u00f6zlerimizi \u015f\u00f6yle s\u0131n\u0131fland\u0131rabiliriz :<\/strong><\/p>\n<p>Atas\u00f6z\u00fc niteli\u011findeki deyimler. Bunlar\u0131 g\u00fcnl\u00fck dildeki deyimlerden ay\u0131rmak \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu grubuda k\u00fc\u00e7\u00fck bir alt gruba ay\u0131rabiliriz :<\/p>\n<p><strong>Atas\u00f6z\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki basit deyimler :<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ki aya\u011f\u0131 bir pabuca sokmak.<\/p>\n<p><strong>\u00d6zel durumlarda kullan\u0131lan \u00f6rnek deyimler :<\/strong><\/p>\n<p>Tut kelin per\u00e7eminden.<\/p>\n<p><strong>Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 deyimler :<\/strong><\/p>\n<p>Keremin arpa tarlas\u0131 gibi yanmak.<\/p>\n<p><strong>As\u0131l atas\u00f6zleri :<\/strong><\/p>\n<p>Bir davran\u0131\u015f kural\u0131n\u0131, ak\u0131ll\u0131ca bir yarg\u0131y\u0131 dile getirir. As\u0131l atas\u00f6zleri anlat\u0131mdaki \u00f6zelliklerine g\u00f6re ikiye ayr\u0131l\u0131r :<\/p>\n<p><strong>Bir g\u00f6zlem veya yarg\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki atas\u00f6zleri :<\/strong><\/p>\n<p>Bir davran\u0131\u015f kural\u0131 \u00f6\u011freten yada ders verenler. Yarg\u0131ya <strong>\u00f6rnek<\/strong> :<\/p>\n<p>Kan\u0131 kan ile yumazlar, kan\u0131 ile yurlar.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6zlemden do\u011fan yarg\u0131ya \u00f6rnek : <\/strong><\/p>\n<p>Ta\u015f\u0131ma su ile de\u011firmen d\u00f6nmez.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6zleme \u00f6rnek :<\/strong><\/p>\n<p>Hak bat\u0131ldan a\u011flamad\u0131, akan dereyi kimse ba\u011flamad\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcme giren mevsim, hava, tar\u0131m, hayvanlar ve benzeri \u00fczerine say\u0131s\u0131z atas\u00f6z\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Do\u011frudan do\u011fruya bir emir, \u00f6\u011f\u00fct, yasak belirtenler :<\/strong><\/p>\n<p>Bu t\u00fcr atas\u00f6zlerindeki fiiller olumlu yada olumsuz, daima emir halindedirler. \u00d6rnek : G\u00f6z\u00fcn ile g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ete\u011fin ile \u00f6rt.<\/p>\n<p><strong>F\u0131kra t\u00fcr\u00fcnden atas\u00f6zleri : <\/strong><\/p>\n<p>\u00c7ok k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f hikaye yap\u0131s\u0131ndad\u0131rlar. \u00d6rnek : Deveye sormu\u015flar : &#8220;Boynun neden e\u011fri?&#8221; &#8220;Nerem do\u011fru ki&#8230;&#8221; demi\u015f. Bu gruptaki atas\u00f6zleri g\u00f6revleri y\u00f6n\u00fcnden birinci gruptakilere yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>Atas\u00f6zlerini s\u00f6yleyi\u015f y\u00f6n\u00fcnden de birbirinden ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr : Naz\u0131m \u00f6gesi ta\u015f\u0131yanlar, nesir olanlar. Naz\u0131m \u00f6gesi ta\u015f\u0131yan atas\u00f6zleri aras\u0131nda tam m\u0131sra yada beyik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde olanlar vard\u0131r : G\u00f6n\u00fcl d\u00fc\u015ft\u00fc kediye, kedi benzer kad\u0131ya (duduya).<\/p>\n<p>T\u00fcrkler s\u00f6zl\u00fc edebiyat d\u00f6nemindeyken, kahramanl\u0131k hikayeleri devrinde atas\u00f6zleri d\u00fc\u015f\u00fcnceyi desteklemek amac\u0131yla yanl\u0131z ba\u015flar\u0131na kullan\u0131lm\u0131yor, metnin ba\u015f\u0131na yada sonuna ba\u011fl\u0131 bulunuyorlard\u0131. Kimi zaman ayn\u0131 anlamdaki atas\u00f6zlerinin yanyana kullan\u0131ld\u0131klar\u0131da olurdu. O\u011fuz ve K\u0131rg\u0131z destanlar\u0131 bu t\u00fcr \u00f6rneklerle doludur. Bug\u00fcn bile anadoluda hikaye anlatanlar bunlardan faydalan\u0131rlar. Elimizdeki en eski O\u011fuz metinleri Dede Korkut masallar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dclkemizde atas\u00f6zleri \u00fczerine pek \u00e7ok inceleme, derleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Deyimler ile atas\u00f6zleri aras\u0131nda<\/strong> bi\u00e7im, mecazi anlam y\u00f6n\u00fcnden benzerlikler vard\u0131r. Deyimler, c\u00fcmle i\u00e7inde kullan\u0131larak s\u00f6z aras\u0131nda yer al\u0131rlar. Atas\u00f6zleri ise kendileri c\u00fcmle yap\u0131s\u0131ndad\u0131r; ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kullan\u0131labilirler. Deyimler ile atas\u00f6zlerini birbirinden ay\u0131rmak i\u00e7in \u015fu noktaya dikkat edilmelidir : Deyimler h\u00fck\u00fcm anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mazken, atas\u00f6zleri &#8211; fiil almasalarda &#8211; h\u00fck\u00fcm ifade ederler.<\/p>\n<p>\u00d6zdeyi\u015fler ile atas\u00f6zleri aras\u0131nda \u015fu fark vard\u0131r. \u00d6zdeyi\u015f (vecize)lerin s\u00f6yleyenleri bellidir, atas\u00f6zleri ise anonimdir, s\u00f6yleyenleri belli de\u011fildir.<\/p>\n<\/div>\n  <div class=\"related-post grid\">\r\n      <div class=\"post-list \">\r\n\r\n          <div>  <\/div>\r\n    \r\n  <\/div>\r\n\r\n  <script>\r\n      <\/script>\r\n  <style>\r\n    .related-post {}\r\n\r\n    .related-post .post-list {\r\n      text-align: left;\r\n          }\r\n\r\n    .related-post .post-list .item {\r\n      margin: 10px;\r\n      padding: 0px;\r\n          }\r\n\r\n    .related-post .headline {\r\n      font-size: 18px !important;\r\n      color: #0b244c !important;\r\n          }\r\n\r\n    .related-post .post-list .item .post_title {\r\n      font-size: 16px;\r\n      color: #080f35;\r\n      margin: 10px 0px;\r\n      padding: 0px;\r\n      display: block;\r\n      text-decoration: none;\r\n          }\r\n\r\n    .related-post .post-list .item .post_thumb {\r\n      max-height: 220px;\r\n      margin: 10px 0px;\r\n      padding: 0px;\r\n      display: block;\r\n          }\r\n\r\n    .related-post .post-list .item .post_excerpt {\r\n      font-size: 13px;\r\n      color: #050b21;\r\n      margin: 10px 0px;\r\n      padding: 0px;\r\n      display: block;\r\n      text-decoration: none;\r\n          }\r\n\r\n    @media only screen and (min-width: 1024px) {\r\n      .related-post .post-list .item {\r\n        width: 45%;\r\n      }\r\n    }\r\n\r\n    @media only screen and (min-width: 768px) and (max-width: 1023px) {\r\n      .related-post .post-list .item {\r\n        width: 90%;\r\n      }\r\n    }\r\n\r\n    @media only screen and (min-width: 0px) and (max-width: 767px) {\r\n      .related-post .post-list .item {\r\n        width: 90%;\r\n      }\r\n    }\r\n\r\n      <\/style>\r\n    <\/div>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Atas\u00f6z\u00fc Nedir? Atas\u00f6z\u00fc bir milletin veya \u0131rk\u0131n tecr\u00fcbelerinin daha \u00f6nce ya\u015fanarak teyid edilmesi ile, ki\u015fiden ki\u015fiye g\u00f6receli olarak de\u011fi\u015fmeyen, olay\u0131n asl\u0131n\u0131, fiilini, anlatmak istedi\u011fini temsil eden c\u00fcmlelerdir. Belirli bir yarg\u0131y\u0131 i\u00e7eren atas\u00f6z\u00fc kavramlar\u0131n\u0131n kim taraf\u0131ndan ne zaman s\u00f6ylendi\u011fi ise me\u015fhuld\u00fcr. Bu sebeple kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f halde bulunurlar. Hi\u00e7bir kelimesi yada yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilemez, as\u0131l olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi e\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[2645,2881,4963],"class_list":["post-45659","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat","tag-atasozu","tag-deyim","tag-ozdeyis"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45659","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45659"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45659\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52430,"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45659\/revisions\/52430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45659"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45659"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/buradasin.com.tr\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45659"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}