Şanlıurfa’nın yaklaşık 11 km kuzeydoğusunda bulunan Göbeklitepe ilk olarak 1994 yılında Profesör Klaus Schmidt liderliğindeki bir ekip tarafından kazılmaya başlanan Neolitik döneme (yaklaşık MÖ 10.000) tarihlenen bir ritüel kompleksidir.
Göbeklitepe, genel olarak kabul görmüş olan dinlerin tarım ile yerleşik hayata geçmenin etkisi ile ortaya çıktığını görüşünü değiştirebilecek bir keşiftir. Bir kubbe ile korunan küçük site, dünyanın ilk ibadet yeri olduğu düşünülen megalitik T şeklinde sütunlar içeren dairesel bir bina kompleksidir.
İngiltere’de bulunan meşhur Stonehenge taşlarının şanını ortadan kaldıran ve neredeyse ondan 2 kat yaşlı olan Göbeklitepe, insanlık tarihinde bilinen ilk tapınak olarak düşünülüyor. Tabi şu an bütün yayınlar buranın bir tapınak ya da ibadethane olması üzerine kurulu olsa da Göbeklitepe’nin bir tapınak olmama ihtimali de bulunuyor.
Göbeklitepe’nin kenarlarında hayvan oymaları bulunan T şeklindeki sütunları zaman zaman 5,5 metre yüksekliğe kadar yükselir. Yükseltilmiş bir tahta kaldırım, sitenin etrafından geçerek aşağıdaki sütunları her taraftan görmenize olanak tanır.
İnsanlığın dikdörtgen mimariye geçişinin Göbeklitepe’de bulunan mimariye dayandığını ve burada başladığını düşünen arkeologların sayısı ise çok fazla.
Bir anda dünya günedmine oturan Göbeklitepe ile ilgili çekilen ilk televizyon yapımı ise Başrollerini Beren Saat ile Mehmet Günsür’ün oynadığı Netflix yapımı olan Atiye dizisi. Dizide kapadokya ile Göbeklitepe arasında bağlantılar kurulması ve Göbeklitepe’nin insanlar için zamanın başlangıcı olması gibi konulara değiniliyor. Zaman içerisinde bölge ile ilgili daha fazla film ve dizi çekileceği ise kesin görünüyor.
2019 yılı Türkiye’de Göbeklitepe Yılı olarak ilan edilmişti. Aslına bakarsanız Göbeklitepe’nin keşfi 1963 yılında yürütülen Güneydoğu Anadolu Araştırma Projesi’ne dayanmaktadır. Fakat kazılar 1994 yılında başlamıştır.
2018’de Göbeklitepe, Türkiye’nin en yeni Unesco Dünya Mirası alanı haline geldi. Buna rağmen Türkiye’nin çok daha genç klasik dönem sitelerinde görülen yığınlar beklemeyin. Göbeklitepe’nin ünü, erken dönem insanlık tarihi ve kültürü anlayışımızı ilerletmedeki önemli rolünden kaynaklanmaktadır. Girişteki ziyaretçi merkezi, Göbeklitepe’nin önemi hakkında kısa ve oldukça dramatik bir video sunumuyla siteye iyi bir giriş sağlıyor.
Jeomanyetik araştırmalar ve radar sistemleri, yakınlarda gömülü benzer formlarda Karahantepe gibi 16 antik megalitik halka daha tespit etti. Hatta bölgede 16’dan çok daha fazla yapı olduğu düşünülüyor. Uzun yıllar sürecek kazı çalışmalarının neticesi insanlık tarihine ışık tutabilir. Tüm yapıların ortak özelliği ise daire şeklinde olması ve ortalarında karşılıklı yerleştirilmiş 2 şer büyük sütun bulunması. Şu anda tüm sitenin sadece% 5’i kazıldı.
Göbeklitepe’de yaşayan insanlar ise bir anda sitenin üzerini kapatıp buradan ayrıldı. Nedeni henüz bilinmiyor. Daha cevaplanmamış o kadar çok soru var ki. Son olarak Göbeklitepe’ye 2020 yılında giriş ücreti 45 Liradır ve haftasonları kapalıdır. Buraya kadar gelmişken Şanlıurfa Arkeoloji Müzesini ziyaret etmeyi unutmayın.
Yorumlar