Mutasyon Nedir Çeşitleri ve Sebepleri Nelerdir?
Mutasyonlar, canlıların başına gelen genetik kazalardır. Ve her kaza gibi zarar verir, tahrip ederler. Mutasyonun “evrim” sağlaması, bir çekiç darbesinin bir saati geliştirmesi kadar imkansızdır.
Mutasyon nedir? Çeşitleri ve sebepleri nelerdir? Gelelim bu sorunun cevabına değerli okurlarımız. Hemen hemen her insanın bir şekilde aşina olduğu ve sıklıkla duymasa da, kesinlikle akılda kalacak kadar duyduğu bu kelime, pek çok anlama gelebilir insanlar için. Lakin durumun en bilimsel anlamını, en bilimsel sebeplerini, sizler için en sade şekilde ortaya çıkarmak istiyoruz. Bireylerde yer alan canlı hücresini düşünün. Bu hücrenin çekirdeğinde yer alan ve kalıtsal olarak (yani genetikten gelme) özelliklerini ortaya çıkaran DNA moleküllerinin, bozulması durumuna mutasyon diyebiliriz. Yani DNA molekülleri bozuluyor yavaş yavaş. Peki ama, DNA molekülü denen hücre, neden bozulur? Hemen oraya geliyoruz.
Yapısal olarak, radyasyon, x ışınları, ultra viyola (yoğun güneş ışığı), ani sıcaklık değişimleri ve çeşitli kimyasal tepkimeler sonucunda DNA moleküllerinde bozulmalar meydana gelebilir. Mutasyon denen olaylar, moleküllerde genetik bilgi ile ilgili DNA moleküllerinde kopmalar meydana getirebiliyor. Ya da yer değişikliği yaratabiliyor. Haliyle bu da yüksek tahribatlar ile sonuçlanıyor. Bu da arkasında, canlı ile ilgili değişiklik ve sorunlar meydana getiriyor. Bu yüzden, bu değişimlere mutasyon, mutasyonu yaratan sebeplere ve maddelere de mutajen diyoruz. Mutasyona uğrama işlemini tamamlamış olan genlere ise mutant ya da mutant gen diyoruz. Bu kelimeleri kesinlikle duymuş olmalısınız. Artık, gerçek ve doğru anlamlarını da biliyorsunuz.
Mutasyon Çeşitleri Nelerdir?
Mutasyon çeşitleri ve farkları, aslında kendi içinde o kadar da karışık değildir. Çünkü en büyük etkisi, bir sonraki nesli etkilediği için, anlık problemler ile karşılaşılması pek görülmez. Kromozom mutasyonu ve nokta yani gen mutasyonu olarak ikiye ayrılıyor mutasyonlar. Hemen onlara da bakalım isterseniz.
Nokta Mutasyonları (Gen) Nedir?
Nokta mutasyonları, adından da anlaşılabileceği üzere nokta değişim yaratan mutasyondur. Yani genel olarak kromozom yapısını bozmaz ama DNA zincirinin, üzerindeki belirli noktalara dokunur ve burada deneysel farklılıklar meydana getirir. Haliyle bu seçenekler dahilinde mutasyon işlemine uğramış olan bir gen, söz konusu tahribata göre şekillenir. Yani eski haline dönmesi pek kolay olmaz ve hatta nadiren eski haline döner. Zincir kopması, bazı zincirlerin eklenmesi, yer değiştirmesi ve benzeri gibi durumlar, mutasyona neden olan durumları oluşturur.
Kromozom Mutasyonları Nedir?
Kromozom mutasyonları, bir önceki gen mutasyonuna göre geneli baz alır. Yani kromozomun bir parçasında kopma ya da parça değişimi gibi farklılıklar yaratibilir. Bu da yapısal ya da sayısal olarak sorunlar ortaya çıkarır. Mayoz ve mitoz bölünme ile ilgili durumlarda meydana gelen hasatlardan da kaynaklanabilir. Hatta bu hasarlar, çok daha ağır hasarlar yaratıyor. Kromozom ile ilgili hatalarda, sayıların değişmesi ya da farklı hücrelerin meydana gelmesi (ki bu da sayı değişiminden kaynaklanır), yeni hücreler meydana getiriyor ve bunlar da kalıtsal açıdan sıkıntılar yaratıyor. Bu duruma örnek verecek olursak, down sendromundan tutun da, lösemi gibi durumlara varıncaya kadar geniş bir skala mevcuttur.
Yararlı mutasyonlar yoktur
Doğal seleksiyonun hiçbir evrimleştirici etkiye sahip olmadığını gören evrimciler, 20. yüzyılda iddialarına bir de “mutasyon” kavramını eklemişlerdir. Mutasyonlar, radyasyon gibi dış etkenler sonucunda canlıların genlerinde meydana gelen bozulmalardır. Evrimciler ise bu bozulmaların canlıları evrimleştirdiğini öne sürerler.
Bu iddia bilimsel veriler tarafından yalanlanmaktadır. Çünkü gözlemlenen tüm etkili mutasyonlar, canlılara sadece zarar verirler. Mutasyonlar insanlarda Mongolizm, Down Sendromu, Albinizm, Cücelik, Orak Hücre Anemisi gibi zihinsel ya da bedensel bozukluklara ya da kanser gibi hastalıklara neden olmaktadır.
İnsanlarda ve Hayvanlarda Mutasyon Örnekleri
Mutasyonların canlıları evrimleştirmesinin mümkün olmamasının bir diğer sebebi, mutasyonun bir canlıya yeni genetik bilgi eklememesidir. Mutasyonlar var olan genetik bilginin, iskambil kağıtlarındaki gibi kendi arasında düzensiz olarak tekrar karışmasına yol açarlar; yeni genetik bilgi, mutasyonlarla oluşmaz.
Evrim teorisi ise canlıların genetik bilgisinin zaman içinde arttığını iddia eder. Örneğin en basit yapıda bir bakteride yaklaşık 2000 çeşit protein bulunurken insan gibi bir organizmada 100.000 çeşit protein vardır. Bir bakterinin insana dönüşmesi için tam 98.000 çeşit yeni proteinin “keşfedilmesi” gereklidir. Bu proteinlerin yapısının mutasyonlar tarafından oluşturulması ise hiçbir şekilde mümkün değildir, çünkü mutasyonlar DNA zincirini uzatmazlar.
ÇERNOBİL’İN SONUÇLARI
İnsanlarda mutasyon en çok radyoaktivite nedeniyle gerçekleşir. Mutasyonların sonucu ise her zaman için zararlıdır. Çernobil’deki nükleer felaketin sonucunda mutasyon geçirenler, resimlerdeki gibi ölümcül kanserlere yakalanmış, ya da sakat organlarla doğmuştur.
MEYVE SİNEĞİ DENEYLERİ
Evrimciler, çok hızlı ürediği ve mutasyona uğratılması kolay olduğu için, meyve sinekleri üzerinde on yıllarca mutasyon denemeleri yaptılar. Bu canlılar olabilecek her türlü mutasyona milyonlarca kez uğratıldı. Ama tek bir faydalı mutasyon gözlemlenmedi.
Nitekim bugüne dek, canlıların genetik bilgisini geliştiren tek bir mutasyon bile gözlemlenememiştir. Bu nedenle Fransız Bilimler Akademisi Eski Başkanı Pierre-Paul Grassé, “ne kadar çok sayıda olursa olsunlar, mutasyonlar herhangi bir evrim meydana getirmezler” demektedir. (Pierre-Paul Grassé, Evolution of Living Organisms, Academic Press, New York, 1977, p. 88)