Türkiye’nin Matematik ve Özel Konumunun Sonuçları
Türkiye’nin Coğrafi Konumu
Türkiye’nin Dünya üzerindeki bulunduğu yere konum denir. Coğrafi konum matematik konum ve özel konum olmak üzere ikiye ayrılır.
a. Türkiye’nin Matematik Konumu ve Sonuçları
Ülkemiz 36° – 42 ° Kuzey paralelleri ile 26° – 45° Doğu meridyenleri arasında yer alır. Bu paralel ve meridyenler arasındaki uç noktaları şunlardır.
Türkiye’nin en güney ucu Hatay’ın Beysun Köyü’dür. Bu yerden 35° 51′ Kuzey paraleli geçer. En kuzey ucu ise Sinop İnceburun’dur. Bu yerden 42° 06′ Kuzey paraleli geçer. Buna göre Türkiye 6 paralel arasında yer alır.
Türkiye’nin en batısından 25° 40′ doğu boylamı Gökçeada’daki Avlaka burnundan geçer. En doğu ucundan ise 44° 48′ doğu boylamı Dil ucundan geçer.
Sonuçları
1. Türkiye orta kuşakta yer alır. Bu yüzden dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
2. Batı rüzgarları kuşağında yer alır.
3. Cephe yağışları görülür.
4. Türkiye’ye kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken, güneyden esenler sıcaklığı artırır.
5. Dönencenin dışında yer aldığı için güneş ışınları Türkiye’ye hiçbir zaman dik açıyla düşmez ve gölge boyu hiçbir zaman sıfır olmaz.
6. Cisimlerin gölge yönleri yıl boyunca kuzeye düşer.
7. Dağların güney yamaçları daha sıcaktır. Bu yüzden ülkemizde dağların güney yamaçlarında karlar daha erken erir, bitkiler daha kısa sürede olgunlaşır, aydınlanma süresi daha uzundur. Nüfus ve yerleşme daha yoğundur.
8. Doğusu ile batısı arasında 76′ (dakika) lık zaman farkı vardır.
9. Kuzeyi ile Güneyi arasında 666 km’lik kuş uçuşu uzaklık vardır.
10. Türkiye’de güneyden kuzeye gidildikçe;
– Güneş ışınlarının düşme açısı daralır ve sıcaklıklar genelde azalır.
– Cisimlerin gölge boyları uzar.
– Gece ve gündüz süreleri arasındaki fark artar.
– Çizgisel hız azalır.
– Grup ve tan süresi uzar.
– Denizlerdeki tuzluluk oranı azalır.
– Aydınlanma süresi uzar.
Türkiye Kuzey Yarımküre’de ve Yengeç Dönencesinin kuzeyinde olduğu için;
– Kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı küçülür, sıcaklık azaları, gölge boyları uzar.
– Dağların güney yamaçları diğer yamaçlardan daha sıcaktır.
– Haziranda yaz gün dönümü, Aralıkta kış gün dönümü yaşanır.
– 21 Aralıktan sonra gündüzler, 21 Hazirandan sonra geceler uzamaya başlar.
– 21 Haziran’da kuzeye, 21 Aralık’ta ise güneye doğru gidildikçe gündüzler uzar.
– 21 Mart’tan sonra ilkbahar, 23 Eylül’den sonra sonbahar mevsimi başlar.
– Cisimlerin gölgesinin yönü tam öğle vakti yıl boyunca kuzeye düşer.
– Denizlerdeki tuzluluk oranı güneyden kuzeye doğru gidildikçe azalır.
– Gece ve gündüz süreleri arasındaki fark güneyden kuzeye doğru gidildikçe artar.
– Güneyden Kuzeye doğru gidildikçe çizgisel hız azalırken gurup ve tan vakitleri uzar.
– Güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açı ile almaz ve gölge boyu sıfır olmaz.
Türkiye Orta Kuşakta Yer Aldığı İçin;
– Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
– Batı rüzgarları kuşağında yer alır.
– Cephe yağışları görülür.
– Buzul etkisiyle oluşan fiyort ve skyer tipi kıyılar oluşamaz.
– Akdeniz iklim kuşağında yer alır.
b. Türkiye’nin Özel Konumu ve Sonuçları
Türkiye’nin kıtalara, okyanuslara, denizlere, ticaret yollarına, boğazlara olan konumu ile yer şekilleri özellikleri özel konumla ilgilidir.
Sonuçları
1. Türkiye; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en fazla yaklaştığı, üç tarafı denizlerle çevrili, önemli boğazlara sahip bir yarımadadır.
2. Türkiye’nin ortalama yükseltisi fazladır (1132 m). Yükselti batıdan doğuya doğru gidildikçe artar.
Bu nedenle de;
– Doğuya doğru gidildikçe sıcaklık azalır.
– Karasallık şiddeti artar.
– Karın yerde kalma süresi ve donlu gün sayısı artar.
– Tarım ürünleri çeşitliliği azalır.
– Tarım ürünlerinin hasat süresi uzar.
3. Dağlar doğu-batı yönlüdür. Bu yüzden ulaşım yolları ve akarsular doğu-batı yönünde uzanır.
4. Yükselti ve yer şekilleri nedeniyle aynı anda dört mevsim yaşanır.
5. Yer şekilleri engebeli olmasından dolayı gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasındaki fark fazladır.
6. Yer şekillerinin engebeli olmasından dolayı akarsuların hidroelektrik enerjisi potansiyeli yüksektir.
7. Yeraltı kaynakları bakımından zengindir.
8. Petrol ülkeleri ile sanayileşmiş ülkeler arasında yer alır.
9. Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağlar kıyıya paralel uzanır.
Bu yüzden;
– Boyuna kıyı tipi görülür. Girinti ve çıkıntı, koy, körfez ve doğal liman azdır.
– Denizin ılıman havası iç kesimlere sokulamaz. Bu yüzden kıyı ile iç kesimler arasında kısa mesafelerde iklim farklılıkları yaşanır.
– İç kesimlerle ulaşım zordur ve geçitlerle sağlanır.
– Şelf alanı (kıta sahanlığı) dardır.
10. Ege’de dağlar kıyıya dik uzanır.
Bu yüzden;
– Enine kıyı tipi görülür. Girinti ve çıkıntı, koy, körfez ve doğal liman fazladır.
– Denizin ılıman havası iç kesimlere kadar sokulabilir. Bu da kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim farklılığını azaltır.
– İç kesimlerle ulaşım kolaydır.
– Şelf alanı geniştir.
11. En uzun kara sınırımız Suriye ile en kısa kara sınırımız Nahçivan iledir.