Ampirizm (Empirizm, Deneycilik)

Deneycilik (Empirizm)

Klasik bir deneyci filozof örneği, Locke’tur (1632-1704). Esas olarak bilginin özelliği ve kaynağına ilişkin felsefe problemine ayırdığı ünlü İnsan Zihni Ürerine Bir Deneme adlı kitabında Locke zihni ‘üzerinde hiçbir yazı bulunmayan, hiçbir tasarıma sahip olmayan beyaz bir kağıda’ benzetir. Peki o, yani zihin bu tasarımları ve düşünceleri nereden elde eder? “İnsanın her zaman meşgul ve sınırsız hayal gücünün kendisine hemen hemen sonsuz değişik biçimler verdirdiği bu geniş yığın zihne nereden gelir? Zihin, aklın ve bilginin bütün malzemesini nerden alır? Buna tek kelime ile cevap veriyorum: Deneyden”.

Görüldüğü gibi Locke zihni, deney öncesinde üzerinde veya içinde hiçbir şey bulunmayan beyaz bir kağıda veya “boş bir levhaya’ benzetmekte (tabula rasa) ve bilginin bütün kaynağını deneyde, gözlemde, duyuların kullanımı sonucu zihne gelen verilerde bulmaktadır. Başka bir deyişle Locke’a göre insan zihninde doğuştan gelen hiçbir bilgi mevcut değildir ve her türlü bilginin kaynağı ve ara deneydir. Felsefe dilinde kaynağı deney olan bu tür bilgilere, ‘deneyden sonra gelen, deneyle elde edilmiş’ bilgiler anlamında a posteriori bilgiler denir. O halde Locke’a göre her türlü bilgi a posterioridir.

Bununla birlikte Locke, ılımlı bir deneycidir; zihni duyumlara indirgemez. Zihnin bir kez kendilerini aldıktan sonra deneyden gelen şeyler, deney malzemesi üzerinde çalışmasını, onlan işlemesini reddetmez. Buna karşılık deneyciler içerisinde daha ileri giderek, duyumlardan ayn veya o nlan aşan bir zihnin olduğunu kabul etmeyenler, böylece zihni veya aklı sadece duyumların toplamına indirgemeye çalışanlar da vardır ve bunların bu görüşüne duyumculuk {sensationalismi) adı verilir. Ünlü bir Fransız filozofu olan Condillac (1715-1780) bu görüşü savunanlann başında gelir.