İlk Yardım Nedir?
İlk Yardımın Öncelikli Amaçları
• Hayati tehlikenin ortadan kaldırılması
• Hayati işlevlerin devamının sağlanması
• Hastanın durumunun kötüye gitmesinin engellenmesi
• İyileşmenin kolaylaştırılması
En yerinde ilk yardım uygulamaları bile bazen hastanın hayatını kurtarmada yeterli olamayabilir. Dikkat
edilmesi gereken şey, edinilen bilgi ve becerilerin doğru bir şekilde uygulanmasıdır. İlk yardım da dâhil
olmak üzere tüm tıbbi müdahalelerin en temel ilkesi “öncelikle zarar vermemek”tir. Bu sebeple doğruluğundan emin olunmayan uygulamalardan kesinlikle kaçınılmalıdır.
İlk Yardımın Temel 6 Kuralı
1. Tedbir: Ortamı güvenliğe alma.
2. Telekomünikasyon: Uygun acil yardım birimini (112, itfaiye, polis vb.) arayıp haberdar etme.
3. Triaj: Birden fazla yaralı olması durumunda yardım önceliğini belirleme.
4. Tanı: İlk yardım yapılacak sorunu belirleme.
5. Tedavi: Gerekli ilk yardım uygulamasını yapma.
6. Taşıma: Hastayı profesyonel tıbbi bakım ve yardım alacağı yere ulaştırma.
İlk Yardımın Temel Basamakları
1. Öncelikle kendinize güvenin ve sakin olun Etrafta profesyonel bir tıbbi personel yoksa o anda orada
yardım edebilecek kişinin siz olduğunuzu unutmayın. Siz kendinizden emin olursanız hasta da size güvenecek ve söylediklerinizi yaparak size yardımcı olacaktır.
2. Mümkün olan en hızlı biçimde olay yerinin değerlendirmesini yapın. Değerlendirme yaparken şu sorulara cevap arayın:
• Olay ne?
• Nasıl gerçekleşmiş?
• Ne gibi sonuçlara yol açmış?
• Ortamda tehlike oluşturacak herhangi bir şey var mı?
• Güvenliği sağlamak için neler yapılmalı?
• Kaç hasta veya yaralı var?
• İlk yardımı kimlere, hangi öncelikle yapmak gerekiyor?
3. Kendi güvenliğinizi sağlayın.
İlk yardımın temel ilkelerinden biri yardım yapanın öncelikle kendini her türlü tehlikeden korumasıdır. Olay yeri güvenliğini sağlamadan hastaya müdahale etmeyin. Kan veya vücut sıvıları ile doğrudan temastan kaçının. Mümkünse eldiven kullanın veya ellerinize temiz bir poşet geçirin. Uygulama sonrasında mümkün olan en kısa sürede ellerinizi yıkayın.
4. Ortamın güvenliğini sağlayın.
• Olay yerinde hastaya yapılacak yardımı güçleştirebilecek veya engelleyebilecek bir kalabalığın toplanmasına engel olun.
• Uyarı ışıkları, levhaları vb. yöntemlerle görülmeyi sağlayarak yeni kazalara karşı önlem alın.
• Gaz varlığı söz konusu ise oluşabilecek zehirlenmeleri engellemek üzere önlem alın.
• Kapalı mekândaysanız ortamı havalandırın.
• Yangın veya patlama riski varsa kıvılcım oluşturabilecek ışıklandırma veya çağrı cihazlarının kullanılmasını ve sigara içilmesini engelleyin.
• Bir trafik kazası söz konusuysa uzaktan kontrollü bir şekilde bir yakıt sızıntısı olup olmadığını tespit edin. Eğer bir sızıntı tepsi etmediyseniz ve gerekliyse aracı yolun dışına ve güvenli bir alana alın. Kontağı kapatın. Araç LPG’li ise bagajda bulunan tüpün vanasını kapatın. Akaryakıt kullanılıyorsa yakıt deposunun kapağını kontrol edin. El frenini çekin.
5. Hastanın güvenliğini sağlayın.
Kendi güvenliğinizi sağladıktan sonra hastanın güvenliğini sağlayın. Çok zorunlu olmadıkça hastayı yerinden oynatmayın. Ortam güvenli değilse uygun taşıma teknikle rini kullanarak hastayı güvenli bir ortama taşıyın. İmkân dâhilinde ise hastaya bulduğunuz pozisyonda müdahale edin. Hastanın sakin olmasını sağlayın, nazik ve yumuşak bir dille endişelerini gidermeye çalışın.
6. Gerekiyorsa 112’yi arayarak yardım isteyin.
Acil tıbbi yardım isteği için ülkemizin herhangi bir yerinden 112’nin aranması yeterlidir. Bu aramalar ücretsizdir ve yapacağınız çağrı, eğitimli kişiler tarafından cevaplanır. 112’yi aradığınızda şunlara dikkat edin:
• Öncelikle sakin olun ve anlaşılır bir şekilde konuşun.
• Kendinizi tanıtın ve hangi numaradan aradığınızı belirtin.
• Olayın gerçekleşme şeklini (trafik kazası, suda boğulma, yangın vb.) ve kaç hasta olduğunu belirtin.
• Hastaların durumu hakkında genel bilgiler verin.
• 112 merkezindeki görevli kişinin sorularına doğru ve net cevaplar verin.
7. Hastanın bilincini kontrol edin.
Bunun için sırasıyla şunları uygulayın:
Kişinin omuzlarından tutarak nazikçe sarsın ve yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorun. Hastanın ismini
biliyorsanız ismi ile seslenin.
• Hasta cevap veriyorsa bir sorun olup olmadığını değerlendirin ve gerekirse yardım isteyin.
• Hastayı sırt üstü yatırın. Omurga yaralanması ihtimalini daima aklınızda tutun.
8. Hastanın hava yolunu kontrol edin.
Hava yolu tıkalıysa baş geri-çene yukarı manevrası ile hava yolunu açın. Bu pozisyon esnasında ağız içinde görülebilen yabancı maddeler varsa çıkartın.
9. Hastanın solunumunu kontrol edin.
Bunun için “Bak-Dinle-Hisset” yöntemini uygulayın. Solunum varsa hastayı rahatlatma pozisyonuna çevirin ve profesyonel yardım gelene kadar solunumu düzenli olarak kontrol edin. Ayrıca profesyonel tıbbi yardım geldiğinde bilgilendirmek üzere şu soruların cevaplarını arayın:
• Solunum sıklığı nedir? (Erişkinlerde dakikada 12–20, çocuklarda 16–22, bebeklerde 18–24 olmalıdır.)
• Solunum aralıkları eşit mi?
• Solunum derinliği normal mi?
Solunum yoksa veya hasta iç çeker şekilde soluyorsa
iki kez suni teneffüs yapın.
10. Kan dolaşımını kontrol edin.
Nabız erişkinlerde dakikada 60–100, çocuklarda 100–120, bebeklerde 100–140 olmalıdır. Bilinci kapalı
olan bir hastada solunum, öksürük ya da kendiliğinden hareket belirtileri yoksa nabzın kontrolünden
sonra kalp masajı uygulayın.
11. Müdahalede önceliği hayati tehlikesi olan hastalara verin.
Hava yolu açıklığı olmayan, solunumu veya dolaşımı yetersiz olan kişiler hayati tehlike altındadır. Bu kişilerde öncelikle hava yolu açılmalı, daha sonra solunum ve dolaşım değerlendirilerek gerekiyorsa yardım edilmelidir.
12. Hayati tehlike dışındaki sorunları belirleyin ve önem sırasına göre müdahale edin.
Hayati tehlikesi olanlara yardım edildikten sonra ikinci bir değerlendirme yapılarak diğer sorunlara önem sırasına göre müdahale edilmelidir.
• Size yardımcı olabilecek kişileri etkin bir biçimde görevlendirin.
• Kanama, kırık, çıkık ve diğer sorunların varlığını araştırın ve ilk yardım ilkelerine uygun olarak gereken
müdahalede bulunun.
13. Gerekiyorsa hastayı güvenli bir yere taşıyın:
Hastanın bulunduğu yerde kalması kendisi için tehlikeli veya zarar verici değilse yeri değiştirilmemeli
ve profesyonel tıbbi yardım gelene kadar hastaya dokunulmamalıdır. Zira hastaya dokunmak ve onu taşımak bir risktir. Ancak bir tehlike söz konusuysa her türlü riske rağmen hastanın acil olarak taşınması zorunludur. Bu durumda ilk yardımcının öncelikle dikkat etmesi gereken şey kendi sağlığına
zarar verecek bir şey yapmamaktır.
İlk yardımcı hastayı taşırken kendisini gereksiz zorlamalar ve sakatlanmalardan korumalıdır. Taşımada kullanılabilecek çeşitli yöntemler vardır. İlk yardımcı sayısı, ilk yardımcının
fiziksel gücü, hastanın durumu, kilosu, bulunduğu yer, kullanılabilecek mevcut malzemeler gibi unsurlar
göz önünde bulundurularak bu yöntemlerden uygun olan tercih edilir.
14. Profesyonel tıbbi yardım istemişseniz yardım ekibi gelene dek olay yerinden ayrılmayın.
İlk yardım uygulaması bitmiş dahi olsa…
• Sık aralıklarla hastanın yaşamsal belirtilerini kontrol edin. Değişen durumların varlığında uygun ilk
yardımı uygulayın.
• Hasta ve olay hakkındaki bilgileri kaydedin. Profesyonel tıbbi yardım ekibi geldiğinde olayı ve yaptıklarınızı onlara anlatın.
• Sizin yardımınıza ihtiyaç duyuluyorsa sorumluluğu sağlık çalışanlarına devrederek onlara yardım etmeye devam edin.